CIVIL kërkon përgjegjësi urgjente politike dhe institucionale në Maqedoninë e Veriut, masa konkrete evropiane kundër mohimit të gjenocidit dhe mbrojtje për mediat e pavarura, shoqërinë civile, intelektualët e pavarur dhe mbrojtësit e të drejtave të njeriut në rajon
KOMUNIKATË, 30 gusht 2026
CIVIL – Qendra për Liri shpreh dënimin e saj më të ashpër ndaj të gjitha formave të mohimit, relativizimit, minimizimit dhe justifikimit të gjenocidit, krimeve kundër njerëzimit dhe krimeve të luftës për të cilat Ratko Mlladiq u dënua me vendim të formës së prerë. Ne dënojmë ashpër edhe paraqitjen e tij si hero, mbrojtës apo viktimë, si dhe heshtjen e qëllimshme të fakteve të vërtetuara nga gjykata në disa nga reagimet mediatike dhe politike pas vdekjes së tij.
Ratko Mlladiq nuk vdiq si një „gjeneral legjendar“, por si një kriminel lufte i dënuar me vendim të formës së prerë, duke vuajtur dënimin e përjetshëm me burg për gjenocidin në Srebrenicë, krimet kundër njerëzimit dhe krimet e luftës të kryera në Bosnjë dhe Hercegovinë. Vdekja e tij nuk i fshin krimet, nuk e ndryshon aktgjykimin dhe nuk e pakëson dhimbjen e viktimave, të mbijetuarve dhe familjeve të tyre.
Mendimet dhe solidariteti ynë u përkasin atyre.
Nuk ekzistojnë „dy të vërteta“ për gjenocidin. Ekzistojnë aktgjykime të formës së prerë, fakte të provuara, varreza masive dhe mijëra familje që për më shumë se tri dekada jetojnë me pasojat e krimeve.
Heshtja për krimet nuk është gazetari neutrale
CIVIL dënon ashpër mënyrën se si disa media në Maqedoninë e Veriut dhe në rajon e përcollën lajmin për vdekjen e Mlladiqit, duke lënë anash ose margjinalizuar gjenocidin, krimet kundër njerëzimit, rrethimin e përgjakshëm të Sarajevës dhe terrorin mbi popullatën civile, si dhe aktgjykimin e tij të formës së prerë.
CIVIL nuk e konteston të drejtën e zgjedhjes redaktuese. Megjithatë, kur nga biografia e një krimineli lufte të dënuar me vendim të formës së prerë hiqen në mënyrë sistematike krimet dhe viktimat e tij, dhe ruhen gradat, uniforma, karriera ushtarake dhe mitet nacionaliste, kjo nuk është më një lëshim i thjeshtë, por një zbrazëti e krijuar qëllimisht informative. Kjo paraqet një zbukurim të rrezikshëm historik dhe politik të krimit dhe bashkëpunim me kriminelin.
Përcjellja jokritike e mesazheve propagandistike nga Beogradi dhe Moska, pa faktet gjyqësore dhe pa zërin e viktimave, kontribuon në normalizimin e revizionizmit dhe politikave nacionaliste që e çuan rajonin në luftë, spastrim etnik dhe gjenocid. Me këtë, ndaj viktimave dhe të mbijetuarve ushtrohet një dhunë e re simbolike: krimi kryhet edhe një herë, kësaj radhe mbi të vërtetën, kujtesën dhe dinjitetin njerëzor.
Një zyrtar qeveritar dhe një parti në pushtet nuk guxojnë të madhërojnë një kriminel lufte
Veçanërisht shqetësuese dhe thellësisht të papranueshme janë postimet e Partisë Demokratike të Serbëve në Maqedoni – DPSM, kryetari i së cilës, Ivan Stoilkoviq, është ministër në Qeverinë e Maqedonisë së Veriut, si dhe postimi i drejtorit të Agjencisë për Realizimin e të Drejtave të Komuniteteve, Dalibor Kitanoviq.
DPSM-ja e paraqiti Mlladiqin në një kontekst pozitiv dhe heroik, si një gjeneral që i ka shërbyer popullit të tij dhe të cilin „historia do ta mbajë mend“. Kitanoviq shkoi edhe më tej, duke publikuar një fotomontazh ku Mlladiq, së bashku me komandantin çetnik Drazha Mihajloviq dhe figura të tjera, paraqitet si një nga „gjeneralët e ushtrisë qiellore“.
Këto postime nuk mund të reduktohen në mendime private të individëve margjinalë. Bëhet fjalë për një parti që është pjesë e koalicionit qeverisës, e udhëhequr nga një ministër, dhe për një drejtor të një institucioni shtetëror, detyra kryesore e të cilit është realizimi dhe mbrojtja e të drejtave të komuniteteve.
Ivan Stoilkoviq mban përgjegjësi politike, ligjore dhe institucionale për veprimtarinë publike të partisë që ai drejton. Dalibor Kitanoviq mban përgjegjësi personale, ligjore dhe institucionale për postimin e tij.
Tërheqja ose fshirja e postimeve nuk e anulon përgjegjësinë. Glorifikimi nuk pushon së qeni glorifikim pasi të fshihet nga rrjetet sociale.
Përgjigjja e Qeverisë është e vonuar, selektive dhe e pamjaftueshme
Përgjigjja e deritanishme, e përcjellë përmes mediave të caktuara si qëndrim i Qeverisë, me të cilën postimi i Kitanoviqit vlerësohet si i papranueshëm dhe kërkohet nga ai që ta tërheqë atë ose të japë dorëheqje nga funksioni, përfaqëson vetëm një distancim të pjesshëm. Kjo nuk është e mjaftueshme.
Përgjigjja nuk mbulon postimin e DPSM-së, nuk e përcakton përgjegjësinë politike dhe ligjore të ministrit Ivan Stoilkoviq dhe nuk përmban një vendim formal apo pasojë konkrete institucionale. Është edhe më e papranueshme lënia e mundësisë që Kitanoviq të mbetet në detyrë nëse thjesht e tërheq postimin. Ai jo vetëm që nuk mund të mbetet në funksion, por duhet të përballet me ligjin.
CIVIL kërkon:
Qeveria e Maqedonisë së Veriut, në një seancë formale, të dënojë publikisht dhe pa ekuivoke madhërimin e Ratko Mlladiqit dhe mohimin, minimizimin dhe justifikimin e krimeve për të cilat ai është dënuar;
kryeministri Hristijan Mickoski të iniciojë procedurë për shkarkimin e Dalibor Kitanoviqit, ndërsa institucionet kompetente dhe prokuroria të nisin procedurat për përgjegjësinë e tij ligjore;
të përcaktohet përgjegjësia politike dhe institucionale e ministrit Ivan Stoilkoviq dhe të iniciohet një procedurë përkatëse për shkarkimin e tij dhe përgjegjësinë ligjore;
DPSM të tërheqë postimin e diskutueshëm, t’u kërkojë falje publikisht viktimave dhe të njohë pa ekuivoke aktgjykimet ndërkombëtare të formës së prerë;
VMRO-DPMNE, VLEN dhe ZNAM, si dhe të gjithë partnerët e tjerë në koalicionin qeverisës, t’i shndërrojnë qëndrimet e tyre publike në vendime konkrete politike dhe të tregojnë se për glorifikimin e kriminelëve të luftës nuk ka vend në Qeveri dhe se ata do të jenë akterë të përgjegjshëm në mbrojtjen e publikut nga këto dukuri të tmerrshme;
Prokuroria Publike të hapë lëndë dhe të vërtetojë nëse postimet i përmbushin tiparet ligjore për përgjegjësi penale sipas nenit 407-a të Kodit Penal dhe rregulloreve të tjera relevante;
të gjitha institucionet kompetente të veprojnë në kuadër të kompetencave të tyre, pa kalkulime politike dhe pa selektivitet.
CIVIL vëren dhe përshëndet dënimet publike që kanë ardhur nga disa parti politike, duke përfshirë SDA Maqedoni, LSDM, VLEN, BDI dhe PLD. Megjithatë, komunikatat partiake nuk mund të zëvendësojnë përgjegjësinë formale të Qeverisë dhe institucioneve.
Solidaritet me forcat demokratike në Serbi dhe rajon
Dënimi i krimeve për të cilat Ratko Mlladiq është dënuar me vendim të formës së prerë, si dhe i glorifikimit të tij, nuk paraqet armiqësi ndaj popullit serb. Përkundrazi, kjo është një shprehje solidariteti me organizatat demokratike, mediat e pavarura, nismat qytetare, intelektualët dhe qytetarët në Serbi dhe në rajon, të cilët kundërshtojnë mohimin e gjenocidit, madhërimin e kriminelëve të luftës dhe politikat nacionaliste të urrejtjes.
Duhet mbajtur mend: paraqitja e një krimineli lufte të dënuar me vendim të formës së prerë si hero dhe simbol i mbarë popullit serb është një fyerje për të gjithë serbët, veçanërisht për ata që për dekada të tëra e kundërshtojnë nacionalizmin, mbrojnë faktet e vërtetuara gjyqësore dhe ruajnë dinjitetin e viktimave.
Asnjë parti politike dhe asnjë zyrtar nuk ka të drejtë të keqpërdorë ndjenjat etnike dhe të flasë në emër të një komuniteti të tërë për të justifikuar ose madhëruar Mlladiqin.
CIVIL shpreh solidaritet me mediat e pavarura, organizatat e shoqërisë civile, intelektualët dhe qytetarët në Serbi, Maqedoninë e Veriut, Bosnjë dhe Hercegovinë dhe në të gjithë rajonin, të cilët mbrojnë me konsekuencë të vërtetën, drejtësinë dhe dinjitetin e viktimave.
E PAPRANUESHME: Beogradi e ktheu kriminelin në viktimë, Moska sulmoi drejtësinë ndërkombëtare
CIVIL dënon ashpër narrativin dominues politik të Beogradit zyrtar, në të cilin Mlladiq paraqitet si viktimë, ndërsa gjykatat ndërkombëtare dhe Perëndimi paraqiten si persekutues të tij.
Deklaratat e presidentit serb Aleksandar Vuçiq, i cili akuzoi gjykatën e Kombeve të Bashkuara për sjellje „të pacivilizuar“ dhe tha se ata donin që Mlladiq të vdiste në burg, e zhvendosin fokusin nga viktimat dhe krimet tek vuajtjet e supozuara të kriminelit të dënuar. Paralajmërimet për nderime shtetërore dhe ushtarake, nëse realizohen, do të përfaqësonin një glorifikim të drejtpërdrejtë institucional të një njeriu të dënuar për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe krime lufte.
Një politikë e tillë nuk u shërben qytetarëve të Serbisë. Ajo u shërben strukturave autoritare dhe nacionaliste që me dekada i përdorin luftërat, viktimat dhe traumat historike për të ruajtur pushtetin politik dhe për të krijuar ndarje të reja në rajon.
CIVIL gjithashtu dënon ashpër qëndrimin e Ministrisë së Punëve të Jashtme të Federatës Ruse, e cila shprehu „ngushëllimet më të thella“ dhe e përshkroi trajtimin gjyqësor të Mlladiqit si dëshmi të „anshmërisë antiserbe“ dhe standardeve të dyfishta.
Ky është një vazhdim i politikës shumëvjeçare të Moskës për instrumentalizimin e traumave historike, nxitjen e nacionalizmit dhe minimin e së drejtës ndërkombëtare, institucioneve demokratike dhe perspektivës evropiane të Ballkanit Perëndimor.
Institucionet evropiane duhet të prodhojnë masa konkrete
Komisioni Evropian tashmë ka deklaruar se madhërimi i kriminelëve të luftës është në kundërshtim me vlerat më themelore evropiane dhe se nuk ka vend për të as në Bashkimin Evropian, as në vendet kandidate. Ky qëndrim duhet të përkthehet në politikë konkrete.
CIVIL u bën thirrje Bashkimit Evropian, Komisionit Evropian, Parlamentit Evropian, Kombeve të Bashkuara, Këshillit të Evropës, OSBE-së dhe qeverive demokratike:
të regjistrojnë dhe të dënojnë publikisht rastet e mohimit të gjenocidit dhe glorifikimit të kriminelëve të luftës në raportet zyrtare dhe proceset e integrimit evropian;
të kushtëzojnë mbështetjen financiare dhe politike me respektimin e vazhdueshëm të së drejtës ndërkombëtare, aktgjykimeve të formës së prerë dhe vlerave demokratike;
të marrin vendime për pezullimin ose ridrejtimin e ndihmës financiare të përdorur nga qeveritë, institucionet shtetërore, strukturat politike dhe zyrtarët që promovojnë ose tolerojnë mohimin e gjenocidit dhe glorifikimin e kriminelëve të dënuar të luftës;
të shqyrtojnë masa konkrete politike dhe financiare kundër zyrtarëve dhe institucioneve përgjegjëse në rastet e shkeljeve të rënda ose të përsëritura të këtyre parimeve;
në të njëjtën kohë të mbrojnë dhe të rrisin ndjeshëm mbështetjen e drejtpërdrejtë për mediat e pavarura, organizatat e shoqërisë civile, shoqatat e viktimave, institucionet arsimore, intelektualët e pavarur dhe mbrojtësit e të drejtave të njeriut në rajon, të cilët prej kohësh përballen me presione dhe kërcënime.
Qytetarët dhe forcat demokratike nuk duhet të ndëshkohen për veprimet e elitave autoritare dhe nacionaliste. Prandaj, çdo masë financiare duhet të jetë e saktë, proporcionale dhe e shoqëruar me mbështetje më të madhe për ata që luftojnë kundër revizionizmit dhe politikave të urrejtjes.
Të mbrohen njerëzit që mbrojnë të vërtetën
Gazetarët e pavarur, organizatat e shoqërisë civile, intelektualët dhe mbrojtësit e të drejtave të njeriut që kundërshtojnë nacionalizmin sot janë të ekspozuar ndaj fushatave të organizuara njollosëse, izolimit politik dhe social, gjuhës së urrejtjes, kërcënimeve dhe presioneve të drejtpërdrejta.
CIVIL i bën thirrje komunitetit ndërkombëtar të krijojë mekanizma më efikasë dhe të drejtpërdrejtë për mbrojtjen e tyre financiare, ligjore, fizike dhe digjitale. Nevojitet mbështetje e shpejtë dhe fleksibël, ndihmë juridike, fonde për raste urgjente dhe qëndrueshmëri, rrjete rajonale solidariteti dhe mbështetje diplomatike e padyshimtë.
Zërat demokratikë në mbarë rajonin janë ndër objektivat e para të po të njëjtave struktura propagandistike dhe politike që e paraqesin Mlladiqin si hero. Mbrojtja e tyre është një investim në paqen, sigurinë dhe të ardhmen demokratike të mbarë rajonit.
Thirrje për qytetarët
CIVIL u bën thirrje të gjithë qytetarëve t’i bashkohen rezistencës publike kundër revizionizmit historik, mohimit të gjenocidit dhe politikave nacionaliste të urrejtjes.
Të mos lejojmë që kriminelët e dënuar të luftës të paraqiten si heronj në emrin tonë.
Të verifikojmë faktet, të mos ndajmë propagandën, të kërkojmë përgjegjësi ligjore dhe politike për gjuhën e urrejtjes, të mbështesim mediat e pavarura dhe organizatat që mbrojnë të vërtetën dhe të tregojmë solidaritet me viktimat dhe të mbijetuarit.
Glorifikimi i kriminelëve të luftës është një politikë e rrezikshme. Ajo normalizon dhunën, poshtëron viktimat dhe e përgatit opinionin për ndarje dhe konflikte të reja.
Nuk ka pajtim pa drejtësi.
Nuk ka drejtësi pa përgjegjësi
Nuk ka përgjegjësi pa të vërtetën.
Nuk ka ardhmëri evropiane me madhërim të personave të gjykuar për krime lufte.
CIVIL – Qendra për Liri
Shkup, 30 gusht 2026
