Në konferencën ndërkombëtare “Mbrojtja e Demokracisë: Horizontet e Lirisë”, Kolonel Goran Vasilevski dha një dëshmi të fuqishme të nxjerrë nga përvoja e drejtpërdrejtë ushtarake në luftërat rajonale dhe kalimi i tij në jetën civile. Duke folur për inteligjencën artificiale, luftën kibernetike dhe dezinformimin, Vasilevski paralajmëroi se kërcënimet moderne ndaj demokracisë janë gjithnjë e më të padukshme, duke vepruar përmes hapësirës dixhitale dhe jo përmes fushave të betejës konvencionale.
Ai theksoi rëndësinë strategjike të sigurisë kibernetike, njohurive mediatike dhe unitetit NATO-BE, duke nënvizuar se demokracia mund të mbrohet vetëm përmes qytetarëve të informuar, institucioneve rezistente dhe përgjigjeve të koordinuara civilo-ushtarake:
Që nga sot, mund të them se jam në një pozicion pak më të rehatshëm këtu sesa shumë prej jush. Pse? Sepse deri vonë – rreth një vit e gjysmë më parë – mbaja uniformë. Pata fatin e keq të merrja pjesë drejtpërdrejt në dy luftëra rajonale.
Tani jam civil. Në fakt, edhe kur shërbeja, pas orarit të detyrës – pas orës 4 pasdite – u ktheva në shtëpi te familja ime, të cilët ishin civilë. Djali im nuk u bashkua kurrë me ushtrinë. Gruaja ime, fëmijët e mi, e gjithë familja ime – përveç babait tim – janë civilë.
Pra, kur më pyetni për inteligjencën artificiale dhe pse ndihem më rehat të flas për të, do t’ju them këtë: ndryshe nga lufta kinetike, kërcënimi në luftën kibernetike dhe të drejtuar nga IA nuk është i dukshëm. Dhe është pikërisht kjo padukshmëri që krijon pasiguri – si për ne si individë ashtu edhe për komunitetin ndërkombëtar më të gjerë.
Ne pyesim veten: a mund të sjellë IA rezultate pozitive në të ardhmen, apo do të keqpërdoret për qëllime thellësisht negative?
Siç e përmendi Lena, dhe siç theksoi edhe Marian, në botën e IA-së nuk mund ta identifikosh lehtë kërcënimin. Nuk e di nëse po përballesh me një individ apo qindra robotë. Nuk mund të dallosh se kush po krijon lajme të rreme, po gjeneron video të rreme apo po manipulon narrativat në hapësirën mediatike.
Megjithatë, në fushën e vërtetë të betejës situata është e ndryshme. Si ushtarë, objektivi ynë kryesor është i thjeshtë: të mbijetojmë, të qëndrojmë gjallë pas betejës. Rusia nuk e pushtoi Ukrainën vetëm me inteligjencë artificiale – ata dërguan njerëz. Dhe për gati katër vjet tani, si Rusia ashtu edhe Ukraina kanë mësuar se si të përdorin inteligjencën artificiale në luftë. Ukraina, sigurisht, e ka bërë këtë me mbështetjen e bashkësisë ndërkombëtare.
Besimi im personal – si dikush që do të mbetet ushtar deri në ditën time të fundit – është se ky është një fushë e gjerë dhe ende kryesisht e paeksploruar. Ne vetëm po fillojmë të kuptojmë se si mund të përdoren këto mjete.
Që nga sot, mund të them se jam në një pozicion pak më të rehatshëm këtu sesa shumë prej jush. Pse? Sepse deri vonë – rreth një vit e gjysmë më parë – mbaja uniformë. Pata fatin e keq të merrja pjesë drejtpërdrejt në dy luftëra rajonale.
Tani jam civil. Në fakt, edhe kur shërbeja, pas orarit të detyrës – pas orës 4 pasdite – u ktheva në shtëpi te familja ime, të cilët ishin civilë. Djali im nuk u bashkua kurrë me ushtrinë. Gruaja ime, fëmijët e mi, e gjithë familja ime – përveç babait tim – janë civilë.
Pra, kur më pyetni për inteligjencën artificiale dhe pse ndihem më rehat të flas për të, do t’ju them këtë: ndryshe nga lufta kinetike, kërcënimi në luftën kibernetike dhe të drejtuar nga IA nuk është i dukshëm. Dhe është pikërisht kjo padukshmëri që krijon pasiguri – si për ne si individë ashtu edhe për komunitetin ndërkombëtar më të gjerë.
Ne pyesim veten: a mund të sjellë IA rezultate pozitive në të ardhmen, apo do të keqpërdoret për qëllime thellësisht negative?
Siç e përmendi Lena, dhe siç theksoi edhe Marian, në botën e IA-së nuk mund ta identifikosh lehtë kërcënimin. Nuk e di nëse po përballesh me një individ apo qindra robotë. Nuk mund të dallosh se kush po krijon lajme të rreme, po gjeneron video të rreme apo po manipulon narrativat në hapësirën mediatike.
Megjithatë, në fushën e vërtetë të betejës situata është e ndryshme. Si ushtarë, objektivi ynë kryesor është i thjeshtë: të mbijetojmë, të qëndrojmë gjallë pas betejës. Rusia nuk e pushtoi Ukrainën vetëm me inteligjencë artificiale – ata dërguan njerëz. Dhe për gati katër vjet tani, si Rusia ashtu edhe Ukraina kanë mësuar se si të përdorin inteligjencën artificiale në luftë. Ukraina, sigurisht, e ka bërë këtë me mbështetjen e bashkësisë ndërkombëtare.
Besimi im personal – si dikush që do të mbetet ushtar deri në ditën time të fundit – është se ky është një fushë e gjerë dhe ende kryesisht e paeksploruar. Ne vetëm po fillojmë të kuptojmë se si mund të përdoren këto mjete.
Kohët e fundit në Estoni, një shtet anëtar i NATO-s që kufizohet me Federatën Ruse, u mbajt një stërvitje e madhe kibernetike e NATO-s. Njëzet e nëntë shtete anëtare të NATO-s, së bashku me vendet partnere, morën pjesë. Fokusi ishte në eksplorimin e hapësirës kibernetike, veçanërisht skenarë të tillë si ndërprerjet e papritura të energjisë elektrike, mbylljet e infrastrukturës publike dhe humbja e komunikimit në të gjitha sistemet civile dhe ushtarake.
Humbja e komunikimit është një makth për çdo ushtri. Pa komunikim midis njësive, nuk mund të presësh të fitosh një betejë – e lëre më një luftë. Kjo është pikërisht ajo që kundërshtarët e demokracisë, NATO-s dhe Bashkimit Evropian po përpiqen të arrijnë: të krijojnë kaos, të përhapin vizione të rreme, të shtyjnë narrativa se Evropa po shembet ose se NATO po shpërbëhet. Këto narrativa thjesht nuk janë të vërteta.
Sipas mendimit tim, NATO nuk ka qenë kurrë më e fortë. Dhe Bashkimi Evropian më në fund i ka hapur sytë ndaj realitetit se pa unitet, demokracia dhe vlerat evropiane do të jenë nën kërcënim serioz në të ardhmen.
Përdorimi i lajmeve të rreme dhe manipulimit të informacionit nuk filloi dje. Ne kujtojmë rastet e Snowden dhe Julian Assange. Ata u përpoqën të zbulonin të vërtetën – të tregonin se çfarë po ndodhte pas kuintave. Dhe të gjithë e dimë se si përfunduan ato histori. Fatkeqësisht, jo në duart e regjimeve autoritare, por të vendeve demokratike.
Snowden, nëse nuk gabohem, tani është në Rusi. Assange kaloi vite të tëra të mbyllura në ambasada. Kjo ngre një pyetje kritike: a duhet t’i ndjekim penalisht njerëzit që zbulojnë të vërtetën, apo duhet t’i mbrojmë ata si një mënyrë për të forcuar demokracinë dhe vlerat demokratike? Apo në vend të kësaj i japim përparësi mbrojtjes së qeverive dhe elitave politike duke mbajtur sekrete me çdo kusht?
Me inteligjencën artificiale, askush nuk e di se ku janë kufijtë. Askush nuk e di kur një individ i zgjuar – ose një aktor armiqësor – mund të depërtojë në sisteme të mbrojtura, të hyjë në informacione të klasifikuara dhe të shantazhojë institucione ose vende të tëra. Ne e kemi përjetuar tashmë këtë këtu në Maqedoninë e Veriut, kur sulmet kibernetike mbyllën disa institucione, përfshirë ministritë. Ne gjithashtu pamë sulme kibernetike që synonin Komisionin Shtetëror të Zgjedhjeve pak para zgjedhjeve.
Pra, ne duhet të shqyrtojmë seriozisht se si t’i luftojmë këto kërcënime.
Hapësira kibernetike sot është po aq e rëndësishme sa toka, deti dhe hapësira ajrore. Pyetja kryesore është se si ta integrojmë këtë fushë në doktrinën ushtarake, si t’i trajnojmë forcat për të vepruar në mënyrë efektive në hapësirën kibernetike dhe si të bashkojmë kapacitetet ushtarake dhe civile. Kjo është arsyeja pse ushtrimet kibernetike të NATO-s përfshijnë gjithnjë e më shumë struktura civile – për të prodhuar analiza më të mira dhe për të ofruar mbështetje më të fortë për vendimmarrësit politikë.
Maqedonia e Veriut nuk ka qenë kurrë një vend përfaqësues – as në të kaluarën, as sot. Maqedonia e Veriut është një shtet anëtar i NATO-s dhe një kandidat për anëtarësim në BE. Dhe në fund të fundit, qeveria nuk është Maqedonia – populli është Maqedonia. Shumica dërrmuese e qytetarëve janë të përkushtuar për të vazhduar rrugën drejt Bashkimit Evropian.
Ne kemi arritur një qëllim strategjik duke u bashkuar me NATO-n. Qëllimi tjetër është anëtarësimi në BE – qoftë herët a vonë. Kjo varet nga të gjithë ne dhe nga atmosfera që krijojmë në shoqëri për të përshpejtuar këtë proces.
Një nga faktorët kryesorë në këtë përpjekje është njohuritë mediatike. Njerëzit duhet të edukohen – individualisht dhe kolektivisht – për të rritur nivelin e njohurive mediatike dhe dixhitale. Në një botë të formuar nga kërcënimet kibernetike dhe inteligjenca artificiale, analfabetizmi mediatik është një rrezik serioz personal. Ai i bën individët objektiva të lehtë për manipulim, duke i shndërruar ata në mjete për axhenda që ata mund të mos i kuptojnë as.
Kjo është arsyeja pse forcimi i njohurive mediatike dhe dixhitale nuk është opsional – është thelbësor për mbrojtjen e demokracisë.
Ky artikull dhe transkripti i rafinuar u përgatitën nga autori me rafinim gjuhësor të ndihmuar nga IA dhe mbështetje editoriale. Përmbajtja mbetet plotësisht besnike ndaj fjalimit origjinal video. E gjithë përgjegjësia për interpretimin dhe botimin i takon autorit.
Shikoni videon e plotë nga konferenca:
