Në fjalimin e tij në konferencën ndërkombëtare “Mbrojtja e Demokracisë: Horizontet e Lirisë”, Emanuele Errichiello, Anëtar i Bordit të Centro Studi Internazionale, ofroi një reflektim kritik mbi gjendjen e demokracisë dhe rendit ndërkombëtar liberal. Ai argumentoi se sfidat bashkëkohore ndaj demokracisë nuk vijnë më vetëm nga fuqitë autoritare të jashtme, por gjithnjë e më shumë nga brenda vetë sistemeve demokratike. Duke u mbështetur në ndryshimet strategjike të fundit në Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimin Evropian, Errichiello paralajmëroi se themelet normative të rendit ndërkombëtar liberal – demokracia, të drejtat e njeriut dhe sistemi i bazuar në rregulla – po lihen mënjanë në mënyrë progresive në favor të pragmatizmit, sigurisë dhe konkurrencës midis fuqive të mëdha:
Mendoj se, duke thënë këtë, ka dy çështje që dua vërtet të diskutoj. Nuk jam i sigurt nëse folësit e mëparshëm i kanë trajtuar tashmë, pasi nuk munda të isha i pranishëm më parë, por do të përpiqem ta ndjek diskutimin nga kjo pikë e tutje.
Çështja e parë është se sulmi ndaj rendit demokratik – dhe ndaj rendit ndërkombëtar demokratik liberal – po vjen si nga jashtë ashtu edhe nga brenda. Kjo është diçka për të cilën duhet të reflektojmë seriozisht.
Disa ditë më parë, Shtetet e Bashkuara publikuan strategjinë e tyre të re të madhe. Ky dokument ishte mjaft i drejtpërdrejtë në lidhje me qëndrimin e SHBA-së ndaj Evropës dhe botës. Doktrina Trump thotë qartë se Shtetet e Bashkuara nuk po kërkojnë më të ndërtojnë ose të mbështesin një rend ndërkombëtar liberal global. Në vend të kësaj, ato përqafojnë hapur një gjendje konkurrence midis fuqive të mëdha, duke pranuar një botë shumëpolare në të cilën SHBA-të pozicionohen si një superfuqi që konkurron me fuqi të tjera të mëdha.
Kjo është jashtëzakonisht e rëndësishme. Deri më tani, pavarësisht nëse na pëlqeu apo jo, ka pasur një përpjekje për të kombinuar një qasje pragmatike, realpolitike me një atë normative. Kjo ishte e vërtetë jo vetëm për Shtetet e Bashkuara, por edhe për Bashkimin Evropian. Mesazhi ishte i qartë: nëse dëshironi bashkëpunim politik, marrëdhënie tregtare, ndihmë për zhvillim ose mbështetje për projekte infrastrukturore, ka kushte. Këto kushte përfshinin një sistem qeverisjeje të bazuar në rregulla, demokraci, respekt për të drejtat e njeriut dhe hapje ndaj tregjeve ndërkombëtare dhe vendase.
Sot, kjo qasje po zhduket – dhe kjo është diçka për të cilën duhet të mendojmë me shumë kujdes. Kur shikojmë SHBA-në, nga luftërat tregtare te strategjia e re e madhe, dhe kur shqyrtojmë dokumentet më të fundit të Bashkimit Evropian, përfshirë Paktin e ri për Mesdheun, shohim jo vetëm një zhvendosje drejt pragmatizmit, por edhe një braktisje të qartë të dimensionit normativ. Demokracia dhe të drejtat e njeriut, të cilat dikur mishëronin rendin ndërkombëtar liberal, nuk janë më përparësi qendrore.
Kjo çon në një pikë vendimtare: ajo që po përballemi nuk është thjesht një krizë e demokracive. Është një krizë e rendit ndërkombëtar demokratik liberal në tërësi. Kemi arritur në një fazë ku është gjithnjë e më e vështirë të përshkruhet sistemi global si një sistem i qeverisur kryesisht nga normat liberale dhe vlerat demokratike.
Kjo nuk ndodh vetëm për shkak të Rusisë, Kinës ose fuqive të tjera që sfidojnë demokracinë dhe ofrojnë modele alternative, jo-demokratike të qeverisjes. Gjithashtu, sepse, nga brenda, kemi pranuar se rendi në të cilin veprojmë ka ndryshuar rrënjësisht – dhe se shumica e sistemit global nuk është më demokratik.
Për këtë arsye, duhet të jemi të kujdesshëm që të mos e përqendrojmë vëmendjen tonë analitike vetëm te faktorët e jashtëm. Aktorët e jashtëm sigurisht që kanë rëndësi, por sfidat ndaj demokracisë sot janë edhe të brendshme. Evropa ofron një shembull të qartë. Në të gjithë kontinentin, shohim rritjen e lëvizjeve dhe partive anti-evropiane me tendenca autoritare, si brenda ashtu edhe jashtë qeverisë. Ndërsa disa nga këta aktorë mund të kenë lidhje me fuqi të jashtme, siç është Rusia, kjo nuk është e gjithë historia. Diçka më e thellë po ndryshon brenda sistemeve tona politike.
Bota që njihnim para vitit 2008 nuk ekziston më. E kam argumentuar këtë vazhdimisht. Në vitet 1990 dhe në fillim të viteve 2000, shumë besonin në triumfin e Perëndimit, “fundin e historisë” dhe qëndrueshmërinë e demokracisë liberale. Ky ishte qartë një gabim. Tani po jetojmë një fazë tranzicioni, rezultati i së cilës mbetet i pasigurt. Megjithatë, ajo që është e qartë është se po shkojmë drejt një rendi global që nuk është më liberal – një sistem shumëpolar në të cilin shumica e poleve nuk janë demokratike.
Edhe poli që konsiderohet demokratik e vendos gjithnjë e më shumë demokracinë, të drejtat e njeriut dhe rendin e bazuar në rregulla në një pozicion dytësor, si në planin e brendshëm ashtu edhe në veprimin e tij të jashtëm. Një shembull i habitshëm janë dokumentet e fundit të Bashkimit Evropian mbi marrëdhëniet e jashtme. Ju inkurajoj fuqimisht të lexoni Paktin e ri për Mesdheun. Ai pasqyron një tërheqje të qartë nga axhenda normative tradicionale e BE-së. Demokracia dhe të drejtat e njeriut përmenden vetëm margjinalisht, ndërsa siguria, stabiliteti, marrëdhëniet ekonomike dhe migracioni dominojnë axhendën.
Vetëm dhjetë vjet më parë, mesazhi ishte shumë i ndryshëm: nëse dëshironit bashkëpunim, financim ose mbështetje politike të BE-së, reformat demokratike dhe respektimi i të drejtave të njeriut ishin të panegociueshme. Sot, këto parime nuk janë më të prioritizuara. Kjo është diçka që duhet ta vëmë në dyshim seriozisht. Kjo tregon se elementët demokratikë dhe të bazuar në rregulla të rendit tonë janë nën presion si nga jashtë ashtu edhe nga brenda.
Më lejoni të përfundoj me një pikë mbi qëndrueshmërinë, e cila është tema kryesore e këtij paneli. Unë nuk besoj në një përplasje qytetërimesh dhe dua të jem i qartë për këtë. Megjithatë, pikërisht për shkak se rendi global po ndryshon në drejtimin që kam përshkruar, Evropa duhet të qëndrojë e bashkuar më shumë se kurrë. Evropa duhet të synojë të jetë një alternativë – një model që nuk ndjek thjesht trendin mbizotërues, por në vend të kësaj
ofron një pikë referimi të besueshme të bazuar në demokraci dhe në rendin e bazuar në rregulla.
Evropa ka si kapacitetin material ashtu edhe atë ideor për të projektuar një model të tillë. Ajo duhet të zgjedhë ta bëjë këtë. Shtetet e Bashkuara do të mbeten një aleat dhe marrëdhëniet transatlantike janë ende themelore. Por SHBA-të e kanë bërë të qartë se Evropa nuk është më përparësia e saj kryesore. Kjo do të thotë që Bashkimi Evropian duhet të piqet politikisht dhe t’i bëjë vetes një pyetje themelore: për çfarë qëndrojmë?
A thjesht ndjekim trendin global, apo mbajmë një qëndrim të vendosur mbi identitetin tonë si një aktor normativ i përkushtuar ndaj demokracisë, të drejtave të njeriut dhe një rendi ndërkombëtar të bazuar në rregulla? Kjo është pyetja me të cilën duhet të përballemi sot.
Ky artikull dhe transkripti i rafinuar u përgatitën nga autori me rafinim gjuhësor të ndihmuar nga inteligjenca artificiale dhe mbështetje editoriale. Përmbajtja mbetet plotësisht besnike ndaj fjalimit origjinal video. E gjithë përgjegjësia për interpretimin dhe publikimin i takon autorit.
Shikoni videon e plotë nga konferenca:
