Oleksandr Levchenko
Sistemi financiar rus po shfaq shenja gjithnjë e më të theksuara të çekuilibrit strukturor. Ndonëse sektori bankar vazhdon të gjenerojë fitime të larta në tërësi, numri i institucioneve të kreditit që operojnë me humbje po rritet ndjeshëm, ndërsa buxhetet rajonale po përballen me presion gjithnjë e më të madh nga shpenzimet e larta ushtarake, rënia e të ardhurave dhe barra në rritje e borxhit.
Sipas raportimeve të mediave ruse që citojnë të dhënat e Bankës Qendrore të Federatës Ruse, numri i institucioneve të kreditit që operojnë me humbje është rritur me 87% që nga fillimi i vitit 2026. Në tremujorin e dytë, këto institucione përbënin mesatarisht 24,5% të sektorit, krahasuar me 18% një vit më parë. Ndër bankat ruse, 65 nga rreth 300 institucione aktive raportuan humbje.
Këto prirje bien ndesh me fitimet e përgjithshme formalisht të larta të sektorit bankar, të vlerësuara në 3,9–4,4 trilionë rubla. Megjithatë, fitimet po përqendrohen gjithnjë e më shumë te bankat më të mëdha: dhjetë bankat më të mëdha përbëjnë afërsisht 75–76% të rezultatit të përgjithshëm financiar të sektorit. Ndërkohë, bankat më të vogla dhe ato rajonale po operojnë gjithnjë e më shpesh me humbje.
Deri në qershor 2026, humbjet e përgjithshme të bankave që operojnë me humbje kishin rënë lehtë, në 90,2 miliardë rubla, por numri i institucioneve në vështirësi vazhdon të rritet, përfshirë edhe disa banka relativisht të mëdha. Një nga faktorët ishte ndryshimi i kushteve të normave të interesit pasi Banka Qendrore e uli normën bazë në 14,25%. Për bankat më të vogla, kjo nënkupton të ardhura më të ulëta nga vendosja e mjeteve likuide, ndërsa kostot e depozitave të mbledhura më parë me interesa të larta mbeten të larta.
Presion shtesë vjen nga përkeqësimi i cilësisë së portofolit të kredive. Pesha e kredive me probleme për bizneset tejkaloi 11%, krahasuar me 5,8% një vit më parë. Në të njëjtën kohë, deficiti i likuiditetit në sistemin bankar arriti në 2,7 trilionë rubla në gusht, ndërsa rënia e vlerës së obligacioneve shtetërore krijoi rreziqe shtesë për institucionet financiare.
Në këto kushte, analistët rusë presin që numri i bankave të ulet më tej — potencialisht me rreth gjysmën, në afërsisht 150. Procesi mund të përshpejtohet pasi Banka Qendrore të rrisë kërkesat për kapitalin minimal gjatë viteve 2028–2030. Për bankat me licencë universale, kapitali minimal pritet të rritet nga 1 miliard në 3 miliardë rubla, ndërsa institucionet me licencë bazë do të përballeshin me një rritje nga 300 milionë në 1 miliard rubla. Kjo do ta nxiste më tej konsolidimin e sektorit, duke detyruar një numër të konsiderueshëm bankash të vogla të gjejnë blerës, të bashkohen me institucione të tjera ose të ndryshojnë modelet e tyre të biznesit.
Lufta shton presionin mbi buxhetet rajonale
Krahas problemeve në sektorin bankar, po intensifikohet edhe presioni financiar mbi rajonet e Rusisë. Moska po ua kalon subjekteve federale një pjesë gjithnjë e më të madhe të kostove të luftës, duke i detyruar të shkurtojnë ose të ngrijnë shpenzimet sociale.
Situata në Jakuti është një shembull ilustrues. Autoritetet rajonale shtynë indeksimin vjetor të pagave të punonjësve të sektorit publik, përfshirë mësuesit, punonjësit shëndetësorë dhe studiuesit, duke përmendur rritjen e shpenzimeve të paparashikuara për financimin e të ashtuquajturit “operacion ushtarak special”.
Sipas informacioneve të dhëna nga deputetja rajonale Nyurguyana Zamorshchikova, pas ankesave të shumta të banorëve për anulimin e indeksimit, iu dërguan kërkesa qeverisë së Jakutisë dhe prokurorisë. Në përgjigjen zyrtare të kryeministrit të republikës, Kirill Bychkov, thuhej se rritja e planifikuar prej 5,4% e pagave në sektorin publik ishte shtyrë deri më 1 shtator, sepse fondet nevojiteshin për të siguruar pagesat për ushtarët me kontratë.
Një nga faktorët ishte rritja e ndjeshme e pagesës së njëhershme që rajoni u jep rekrutëve ushtarakë — nga 2,1 milionë në 3 milionë rubla. Kjo ilustron një prirje më të gjerë: kostot në rritje të rekrutimit dhe të mbajtjes së personelit ushtarak po konkurrojnë gjithnjë e më shumë për fonde me nevojat themelore sociale të rajoneve.
Vendime të ngjashme po merren edhe në subjekte të tjera federale ruse. Në rajonin e Rostovit, indeksimi i planifikuar prej 4% i pagave në sektorin publik, i parashikuar për 1 tetor, u anulua pa shpjegim, ndërsa në Sakhalin, rritja e planifikuar e pagave të punonjësve shëndetësorë u ngri plotësisht për të gjithë vitin 2026.
Këto vendime kanë dimension social, por edhe politik. Në prag të zgjedhjeve parlamentare, shkurtimet e shpenzimeve sociale dhe të të ardhurave të punonjësve të sektorit publik krijojnë një rrezik shtesë për rritjen e pakënaqësisë publike, veçanërisht në rajonet me deficite kronike buxhetore.
Gjendja financiare e Jakutisë është tashmë nën presion. Buxheti i republikës për vitin 2026 u miratua me një deficit prej 12,75 miliardë rublash, por deri më 1 prill deficiti kishte arritur tashmë në 9,47 miliardë rubla — afërsisht 75% e shumës së planifikuar vjetore.
Deficiti rajonal po bëhet problem sistemik
Sipas Alexander Isakov, drejtor i lartë ekzekutiv dhe drejtues i Qendrës për Kërkime Makroekonomike në Sberbank, gjendja financiare e rajoneve ruse, të cilat e mbyllën vitin e kaluar me një deficit rekord në buxhetet vendore, vazhdon të përkeqësohet. Në vitin 2026, deficiti i përgjithshëm buxhetor i subjekteve federale të Rusisë mund të arrijë në 2 trilionë rubla — afërsisht 500 miliardë rubla, ose 33%, më shumë se një vit më parë. Kjo do të thoshte se vlera nominale e “gropës” buxhetore rajonale mund të arrijë një nivel historik për të dytin vit radhazi.
Një nga arsyet është ngadalësimi i rritjes ekonomike. Rënia e fitimeve në sektorin rus të biznesit, e cila filloi në vitin 2025, po vazhdon dhe po i ul drejtpërdrejt të ardhurat nga tatimi mbi fitimin e kompanive, një nga burimet kryesore të të ardhurave për buxhetet rajonale. Sipas Rosstat, në gjysmën e parë të vitit 2026, fitimet e kompanive ruse ranë me 13%, ndërsa në qershor u zvogëluan më shumë se pesë herë. Pesha e kompanive që operojnë me humbje u rrit në 33,5%, krahasuar me 30,4% një vit më parë.
Presion shtesë po krijojnë sanksionet ndërkombëtare të vendosura si përgjigje ndaj agresionit rus kundër Ukrainës. Qasja e kufizuar në tregjet financiare evropiane, teknologjitë e avancuara dhe komponentët e importuar i ka detyruar kompanitë ruse ta riorientojnë tregtinë drejt tregjeve aziatike dhe afrikane. Kjo ka zgjatur rrugët e transportit dhe afatet e dorëzimit, duke rritur njëkohësisht kostot logjistike.
Në të njëjtën kohë, kompanitë janë detyruar të përdorin skema më të ndërlikuara pagesash dhe importi, të paguajnë tarifa ndërmjetësimi dhe të përballen me kosto shtesë transaksionesh. E gjithë kjo ul rentabilitetin e bizneseve dhe, rrjedhimisht, bazën tatimore të rajoneve. Pasojat janë tashmë të dukshme në shkurtimet e shpenzimeve sociale. Në vitin 2026, 19 rajone ruse miratuan vendime për uljen e fondeve për shëndetësinë. Shkurtimet arritën në 39% në rajonin e Vologdës, 30% në rajonet e Irkutskut dhe Kemerovos dhe 25% në rajonet e Moskës dhe Volgogradit.
Moska po forcon kontrollin mbi burimet rajonale
Problemi është edhe strukturor. Pas nisjes së agresionit në shkallë të plotë kundër Ukrainës në vitin 2022, Moska riorganizoi mekanizmat tatimorë dhe buxhetorë për të rritur centralizimin e burimeve dhe për të siguruar financimin e shpenzimeve ushtarake që po rriteshin ndjeshëm.
Qendra federale ka intensifikuar ridrejtimin e burimeve më likuide të të ardhurave, veçanërisht të atyre që lidhen me nxjerrjen e burimeve natyrore dhe me akcizat, duke vendosur njëkohësisht detyrime shtesë për bizneset e mëdha. Një pjesë gjithnjë e më e madhe e të ardhurave nga sektori i burimeve natyrore, që më parë mbeteshin në rajone, tani po përqendrohet në nivelin federal.
Në të njëjtën kohë, Moska po ua kalon rajoneve një pjesë të kostove të lidhura me luftën, përfshirë pagesat për personelin ushtarak dhe financimin e përfitimeve dhe detyrimeve të tjera që lidhen me luftën, pa siguruar burime përkatëse të qëndrueshme financimi. Si pasojë, rajonet gjenden mes dy prirjeve të kundërta: baza e tyre tatimore po dobësohet, ndërsa detyrimet buxhetore po rriten. Kjo shton varësinë e subjekteve federale ruse nga transfertat e buxhetit federal, duke nxitur njëkohësisht shkurtime të programeve sociale.
Kostoja e lartë e huamarrjes shton presionin e borxhit
Një tjetër faktor rreziku mbetet kostoja e huamarrjes. Në përpjekje për të frenuar inflacionin dhe për të stabilizuar një ekonomi të mbinxehur nga shpenzimet ushtarake, Banka Qendrore e Rusisë po i mban normat e interesit në nivele të larta. Kjo rrit ndjeshëm kostot e huamarrjes për rajonet.
Subjektet federale ruse po detyrohen të marrin kredi tregtare me norma interesi prej afërsisht 20–25% në vit, përfshirë kredi për rifinancimin e detyrimeve ekzistuese. Si pasojë, barra e borxhit vazhdon të rritet, ndërsa burimet që përndryshe mund të drejtoheshin në infrastrukturë, shëndetësi apo arsim po përdoren për shlyerjen e borxhit dhe pagesën e interesave.
Prandaj, problemet me të cilat përballet sistemi financiar rus shfaqen gjithnjë e më shumë si një zinxhir i ndërlidhur, dhe jo si vështirësi të izoluara të bankave të veçanta apo të rajoneve të caktuara. Shpenzimet e larta ushtarake e mbajnë ekonominë të mbinxehur; politika monetare shtrënguese rrit kostot e financimit; rentabiliteti më i ulët i bizneseve pakëson të ardhurat tatimore; dhe centralizimi i burimeve rrit varësinë e rajoneve nga buxheti federal.
Në afat të shkurtër, Moska ndoshta do të jetë në gjendje të ruajë pamjen e një stabiliteti financiar formal përmes rishpërndarjes së burimeve, shkurtimit të shpenzimeve sociale dhe rritjes së huamarrjes. Megjithatë, këta mekanizma kanë një kosto. Sa më gjatë që shpenzimet ushtarake të mbeten përparësi e politikës federale, aq më e madhe do të jetë pjesa e barrës financiare që do të kalojë nga niveli federal te bankat, sektori i biznesit dhe rajonet.
Rreziku kryesor për Kremlinin nuk është një kolaps i menjëhershëm financiar, por grumbullimi gradual i çekuilibrave strukturorë. Këta çekuilibra mund ta kufizojnë gjithnjë e më shumë aftësinë e shtetit rus për të financuar luftën, për të përmbushur detyrimet sociale dhe për të mbështetur veprimtarinë ekonomike në rajone njëkohësisht.
Oleksandr Levchenko është diplomat ukrainas, analist i pavarur dhe profesor në Universitetin Shtetëror të Tatimeve në Ukrainë. Ka shërbyer si ambasador i Ukrainës në Kroaci dhe Bosnjë e Hercegovinë (2010–2017) dhe si konsull në Republikën Federale të Jugosllavisë (1993–1997). Gjatë luftës ka shkruar rreth 5.000 artikuj për agresionin rus kundër Ukrainës për media online në nëntë vende.
Shkruar për CIVIL Today | Origjinali në anglisht
