Xhabir Deralla
Dje ishte Dita Ndërkombëtare e Paqes. Mund të kishte qenë cilado e djeshme. Ose sot. Nesër. Për ata që jetojnë në luftë, dallimi nuk do të thotë asgjë.
Për ata që e kaluan nën bombardime, ishte edhe një ditë lufte. Për ata që kërkojnë familjarët e zhdukur, edhe një ditë pa përgjigje. Për ata që u dëbuan nga shtëpitë e tyre, edhe një ditë duke u përpjekur të mbijetojnë diku ku nuk zgjodhën kurrë të ishin. Minutat, madje edhe sekondat, duken të përjetshme. Ulërima e sirenave të alarmit ajror ta kthen stomakun përmbys, paralizon trupin dhe mendjen. Pastaj vijnë shpërthimet. Pastaj pritja e dëshpëruar për të mësuar kush është ende gjallë.
Data në kalendar ndryshon. Ndoshta ky është i vetmi ndryshim tek i cili bota mund të mbështetet.
Në mbarë Ballkanin Perëndimor, ku politikanët e thërrasin luftën sa herë u duhet të mobilizojnë frikën, paqja mezi arrin të tërheqë një vëmendje të krahasueshme politike.
Disa organizata të shoqërisë civile dhe shkolla e shënuan ditën. Disa media i dhanë hapësirë. Në Bosnjë e Hercegovinë, Koordinatorja Rezidente e OKB-së, Arnhild Spence, publikoi një apel me titull “Zgjidhni paqen.” Këto përpjekje vetëm sa e bënë më të dukshme heshtjen përreth.
Ku ishin presidentët dhe kryeministrat që ta vendosnin paqen si përparësi publike? Ku ishin angazhimet e tyre për t’iu kundërvënë urrejtjes, për të mbrojtur dinjitetin njerëzor dhe për të ndalur rehabilitimin e kriminelëve të luftës?
Një rajon që ende jeton me pasojat e luftës duhet të ketë më shumë për të ofruar sesa t’ua lërë paqen një grushti mësuesish, aktivistësh, kolumnistësh dhe përfaqësuesish ndërkombëtarë. Edhe ata ishin fare pak. Paqja mezi tërhoqi vëmendje dje. Në cilëndo të djeshme.
Heshtja shtrihej përtej Ballkanit. Në kanalet zyrtare presidenciale dhe qeveritare që kontrollova, nuk gjeta deklarata të spikatura kushtuar Ditës së Paqes. Ndonjë postim në rrjetet sociale mund t’i ketë shpëtuar kërkimit. Por për të zbuluar lidership politik për paqen nuk duhet të nevojitet një ekspeditë arkeologjike.
Një mesazh përkujtimor vështirë se do ta kishte ndryshuar botën. Por dështimi për ta bërë paqen një çështje serioze publike nxjerr në pah përparësitë e politikanëve dhe të shoqërisë njësoj… si dhe mënyrën se si e kuptojnë realitetin. Të zgjedhësh heshtjen në një botë të tillë do të thotë se diçka është thyer thellë në shpirtin e qytetërimit.
Gjithmonë ka vend për një tjetër akuzë partiake, një tjetër fotografi të një zyrtari, një tjetër njoftim për arritje, provat e të cilave me sa duket do të mbërrijnë më vonë—ose kurrë. Paqja, siç duket, duhet të konkurrojë për hapësirën që mbetet.
Edhe kur e fiton atë hapësirë, tepër shpesh zhvishet nga gjithçka që e bën politikisht të sikletshme: përgjegjësia, autorët e krimeve, pushtimi, drejtësia.
Paqja është e mirëpritur si ndjenjë. Bëhet e sikletshme si kërkesë.
Më 21 shtator, terrori rus kundër Ukrainës vazhdoi. Dita e 1.671-të e pushtimit në shkallë të plotë, pas tetë vitesh agresioni. Në Zaporizhzhia u goditën shtëpi, një universitet dhe një qendër tregtare. Dita e Paqes nuk ofroi mbrojtje nga dronët rusë. Të plagosurit ende duhej të shpëtoheshin. Rrënojat të pastroheshin. Jeta e përditshme vazhdonte nën sulme.
Nga ukrainasit ende pritet të dëgjojnë me durim kur dorëzimi i tyre paraqitet si kontribut për paqen. Atyre u kërkohet të jenë realistë. Të pranojnë humbje. Të kuptojnë kufijtë e vëmendjes, buxheteve dhe guximit politik të të tjerëve.
Kërkesat e agresorit bëhen pozicione negociuese. Të drejtat e viktimës bëhen pengesa për një marrëveshje. Përmbysje e plotë morale.
Po çfarë është paqja në botën e sotme?
Mbështetja për sovranitetin, lirinë dhe të drejtën e Ukrainës për t’u mbrojtur është një angazhim thelbësor për paqen. Shpërblimi i pushtimeve i mëson çdo agresori të mundshëm se çfarë mund të blejë dhuna. T’u kërkosh njerëzve të dorëzojnë lirinë e tyre që të tjerët të rifitojnë rehatinë është braktisje dhe tradhti.
Paqja kërkon liri, drejtësi dhe llogaridhënie. Do të thotë të jetosh pa frikë, t’i rezistosh shtypjes dhe t’i sjellësh kriminelët e luftës para drejtësisë.
Një botë që shpërblen agresorët, ua mbyll gojën viktimave dhe bën pazare me të vërtetën është një botë që përgatitet për luftën e ardhshme.
Ndërkohë, Rusia ruan vendin e saj të përhershëm dhe të drejtën e vetos në Këshillin e Sigurimit të Kombeve të Bashkuara. Një shtet që zhvillon një luftë agresioni mban një pozitë të privilegjuar në institucionin e ngarkuar me ruajtjen e paqes ndërkombëtare.
Përfytyrojeni si duket kjo nga poshtë rrënojave.
Kundërthënia është institucionale, por pasojat e saj janë thellësisht njerëzore. Shqetësuese. Dhe të hidhura. Makabre. Tmerruese. Rendi ndërkombëtar e ka humbur besueshmërinë, duke ua lënë vendin fuqive që mbrojnë veten nga parimet të cilave u referohen kundër të tjerëve.
Përkushtimi ndaj dinjitetit njerëzor ndalet aq volitshëm në kufijtë e besnikërisë politike.
Palestinezët në Gaza dhe në Bregun Perëndimor nuk meritojnë më pak liri, siguri dhe drejtësi sepse vuajtja e tyre ndërlikon aleancat apo prish narrativat e parapëlqyera. Zhvendosjet, shembjet e shtëpive, sulmet e kolonëve dhe kufizimet e qasjes vazhdojnë. Çdo term burokratik fsheh një përvojë njerëzore, një shtëpi të humbur, një burim jetese të shkatërruar, frikën e një familjeje.
Jetët e civilëve kanë vlerë të barabartë, themi. Siguria nuk mund të japë leje të pakufizuar për të shkaktuar vuajtje. Padrejtësia e përjetuar në të kaluarën nuk e çliron askënd nga përgjegjësia për vuajtjen që shkakton sot.
Parime të recituara kaq rrjedhshëm. Të zbatuara kaq përzgjedhshëm.
Në luftërat dhe konfliktet anembanë botës, njerëzit vazhdojnë të durojnë atë që ne të tjerët e konsumojmë gjithnjë e më shumë si informacion në sfond. Vuajtja e tyre na është bërë e njohur. Pastaj, e gjithë kjo bëhet justifikim për ta kthyer shikimin diku tjetër. Për t’u lodhur. Për t’u acaruar. Madje, për t’u mërzitur nga e gjithë kjo.
Është e frikshme sa lehtë mësohemi të jetojmë me katastrofën e të tjerëve.
Në Ballkan, kriminelët e luftës festohen si heronj dhe mohimi i gjenocidit kalon për mendim politik. Nga të mbijetuarit pritet të pajtohen me shoqëri që ende duartrokasin torturuesit e tyre.
Paqja zhduket shumë kohë përpara se të shkrepet plumbi i parë.
Zhduket kur propaganda i kthen fqinjët në armiq. Kur institucionet bëhen pronë partiake. Kur gazetarët, artistët dhe intelektualët kërcënohen, ndërsa mbrojtësit e të drejtave të njeriut damkosen si tradhtarë. Kur diskriminimi bëhet mendje e shëndoshë dhe mizoria bëhet dëshmi e forcës politike.
E djathta ekstreme përparon dhe ne ftohemi ta shohim si një tjetër fazë kalimtare. Votues të zemëruar. Frustrime legjitime. Demokracia merr një tjetër kthesë. Sa qetësuese!
Premtimi është i njohur. Dinjiteti juaj kërkon poshtërimin e dikujt tjetër. Siguria juaj kërkon përjashtimin, dëbimin apo eliminimin e dikujt tjetër. Një udhëheqës i fortë do të kujdeset për këtë. Natyrisht, ai duhet të çlirohet nga bezdia e llogaridhënies. Së pari, bëjeni mizorinë të duket e arsyeshme. Justifikimi i dhunës do të pasojë.
Dje, si shumë herë më parë, CIVIL këmbënguli se paqja nuk duhet të bëhet kurrë sinonim i dorëzimit. Kërkesa i mbijeton datës.
Tema e OKB-së, “Investoni në paqe: Për të gjithë, kudo, çdo ditë”, ofron një provë të thjeshtë. “Për të gjithë” nuk do të thotë asgjë nëse përzgjedhim cilët civilë meritojnë dhembshuri. “Kudo” nuk do të thotë asgjë nëse ndalet në kufijtë e interesave tona.
Dhe “çdo ditë” vihet në provë sot, më 22 shtator 2026, në ditën e 1.672-të të pushtimit rus në shkallë të plotë. Fëmijët në Gaza dhe anembanë Afrikës ende përballen me urinë dhe vdekjen. Sot.
Dhe do të vihet në provë nesër. Kalendari do të ecë përpara. Numri i të vdekurve do të rritet. Edhe ndërsa e lexoni këtë, bota e dikujt po merr fund.
Çdo ditë vuajtjeje lë pas një të nesërme që nuk mund t’i shpëtojë asaj. Heshtja politike dhe mediatike nuk mund ta fshijë atë që ka ndodhur. As propaganda. Një vrasje e pazbardhur mbetet vrasje.
Kalendari ka ecur përpara. Viktimat nuk e kanë atë luks.
