Në konferencën ndërkombëtare “Mbrojtja e Demokracisë: Horizontet e Lirisë”, Lina Kushch, Sekretare e Parë e Unionit Kombëtar të Gazetarëve të Ukrainës, iu drejtua panelit “Inteligjenca Artificiale, Dezinformimi dhe Bota Pas së Vërtetës/Pas Turpit”. Kushch vuri në dukje se, në kontekstin e konfliktit të vazhdueshëm në Ukrainë, rritja e përmbajtjes së gjeneruar nga IA dhe ndikimi i platformave të mëdha teknologjike po riformësojnë mënyrën se si shpërndahet informacioni:
Të bashkohem me ju ishte një sfidë për mua, pasi aktualisht ndodhem në Kiev të Ukrainës, dhe po përjetojmë ndërprerje të rënda të energjisë elektrike. Për shembull, sot kam vetëm tre orë energji elektrike gjatë ditës dhe disa orë natën. Prandaj, lidhja me këtë konferencë dhe mbajtja e një lidhjeje të qëndrueshme ishte e vështirë.
Lidhur me inteligjencën artificiale, dezinformimin dhe ndikimin e platformave të mëdha teknologjike: kemi parë që, ndërsa mediat sociale kanë qenë kanali kryesor për përhapjen e dezinformimit vitet e fundit, modelet gjeneruese të inteligjencës artificiale, të tilla si GPT, tani i janë bashkuar këtij procesi. Mediat sociale, të përforcuara nga përmbajtja e gjeneruar nga inteligjenca artificiale, i lënë njerëzit e zakonshëm në hapësira virtuale pothuajse pa asnjë mënyrë për t’u larguar nga ndikimi i tyre i dëmshëm.
Si manifestohet kjo? Një shembull është përhapja e narrativave ruse në segmentin ukrainas të mediave sociale. Kjo përfshin ekzagjerimin e sukseseve të ushtrisë ruse dhe mohimin e krimeve të luftës ruse. IA mund të përdorë mjete dhe qasje demokratike për të përhapur informacion, dhe madje të krijojë versione të shumëfishta të ngjarjeve, duke përfshirë gënjeshtra të hapura në lidhje me krimet e luftës ruse. Kjo ishte e dukshme në raste si MH17 dhe vazhdon edhe sot. Qëllimi është shpesh që këto narrativa ekstreme të bëhen temë debati publik.
Më herët këtë vit, për shembull, e ashtuquajtura marrëveshje paqeje u bë temë diskutimi. Në vend që të përqendroheshin te problemi i vërtetë – agresioni rus – debatet u zhvendosën te kushtet e marrëveshjes: cilat territore ukrainase duhet të “cedohen” ose të njihen si ruse. Çështjet themelore, të tilla si drejtësia për viktimat dhe përgjegjësia e agresorit, shpesh injorohen. Për ukrainasit, drejtësia është thelbësore; nuk mund të ketë marrëveshje pa përgjegjësi për të mbijetuarit dhe viktimat.
Njëkohësisht, platformat e mëdha teknologjike po bëhen një lloj klase sunduese në shoqërinë e informacionit. Gazetarët mund të besojnë se janë të lirë të zgjedhin se çfarë të shkruajnë dhe publikojnë, por përvoja e mediave ukrainase tregon të kundërtën. Shumë media janë përballur me bllokim dhe kufizime të përmbajtjes, gjë që përbën censurë dixhitale.
Për shembull, një gazetar nga “Neproi John” në Ukrainë kishte një kanal në YouTube me 700,000 abonentë të dedikuar për futbollin. Pas vitit 2022, ai e ndryshoi fokusin e tij në luftë dhe politikë. YouTube e vendosi kanalin në “ndalim në hije”, gjë që pa rënien e shikueshmërisë nga qindra mijëra në vetëm qindra shikime për video. Shumë media ukrainase përballen me probleme të ngjashme. Platformat vendosin jo vetëm se çfarë komunikojmë, por edhe se cilat fjalë dhe ilustrime lejohemi të përdorim. Edhe figura të larta, siç është presidenti i Unionit të Gazetarëve të Ukrainës, janë bllokuar për postimin e përmbajtjes në lidhje me gazetarët e lënduar, pa asnjë mënyrë për të apeluar për javë të tëra.
Studiuesit dhe ekspertët ukrainas e shohin këtë dukuri si një mjet sistematik për krijimin e një realiteti paralel. Në territoret e pushtuara, Rusia po përpiqet të indoktrinojë nxënësit e shkollave dhe fëmijët, duke përhapur propagandë në platforma të shumta me qëllim krijimin e qytetarë besnikë. Hulumtimet tregojnë se Telegrami është bërë pika kryesore e fillimit për dezinformimin rus, megjithëse përdoren edhe platforma të tjera.
Çfarë mund të bëjnë gazetarët dhe qytetarët ukrainas? Së pari, nevojiten organizata vendase të verifikimit të fakteve dhe zhvillimi i aftësive të verifikimit të fakteve midis gazetarëve. Në Ukrainë, testet kombëtare të verifikimit të fakteve organizohen çdo vit nga Ministria e Kulturës, me mbi 200,000 pjesëmarrës. Së dyti, bashkëpunimi ndërkombëtar midis gazetarëve dhe aktivistëve të shoqërisë civile është i nevojshëm për të ekspozuar lajmet e rreme ruse dhe rrjetet e propagandës, duke përfshirë përmbajtjen e gjeneruar nga modelet e inteligjencës artificiale.
Këto rrjete përhapin dezinformata në të gjitha vendet, duke minuar besimin tek autoritetet, institucionet evropiane dhe vlerat evropiane. Mbrojtja e këtyre vlerave duhet të jetë misioni ynë i përditshëm përmes përpjekjeve të përbashkëta.
Faleminderit për mirëkuptimin tuaj ndaj situatës, për solidaritetin tuaj dhe mezi pres bashkëpunimin në të ardhmen.
Shikoni videon e plotë të konferencës:
