Në konferencën ndërkombëtare “Mbrojtja e Demokracisë: Horizontet e Lirisë”, Toni Popovski — naktivist i shoqërisë civile dhe ekspert maqedonas në qeverisjen e mirë, decentralizimin dhe qëndrueshmërinë demokratike — trajtoi sfidat kryesore me të cilat përballen sistemet demokratike në nivel global dhe theksoi nevojën urgjente për të forcuar qëndrueshmërinë demokratike në Ballkanin Perëndimor dhe në të gjithë Evropën:
Në të gjithë botën, demokracia është nën presion – e demonstruar përmes dezinformimit, ndikimit të huaj, polarizimit, dobësimit të kontrolleve dhe balancave dhe rënies së besimit publik.
Megjithatë, në Ballkanin Perëndimor shohim edhe energji të fortë demokratike – nga shoqëria civile, nga gazetarët investigativë, nga komunitetet aktive dhe veçanërisht nga të rinjtë që duan transparencë, drejtësi dhe një të ardhme moderne evropiane.
Këto janë themele të fuqishme për qëndrueshmëri demokratike.
Pavarësisht progresit, në rajonin tonë mbeten disa sfida:
Sundimi i ligjit është i pabarabartë dhe kërkon reforma më të qëndrueshme.
Liria e medias është e brishtë dhe gazetarët e pavarur përballen me presion politik dhe ekonomik.
Besimi publik është i ulët; shumë qytetarë, veçanërisht të rinjtë, ndihen të përjashtuar nga vendimmarrja.
Cenueshmëritë dixhitale po rriten, duke përfshirë ndërhyrjen e huaj, manipulimin online, deepfakes dhe reklamat politike jotransparente.
Për Ballkanin Perëndimor, ku ekosistemet e informacionit janë tashmë të brishta, boshllëqe të tilla paraqesin rreziqe reale.
Rezistenca digjitale duhet të jetë pjesë e strategjisë sonë të përgjithshme të rezistencës demokratike.
Hapësira qytetare mbetet e paqëndrueshme në të gjithë rajonin, duke ndikuar në punën e OJQ-ve dhe organizatave mbikëqyrëse.
Lidhur me trendet më të gjera, më lejoni të reflektoj shkurtimisht mbi Indeksin e Demokracisë së Economist 2024, i cili ofron një perspektivë të rëndësishme globale.
Ai arrin në përfundimin se demokracia globale vazhdon të bjerë, me rezultatin mesatar që bie në 5.17 dhe një numër në rënie të “demokracive të plota”. Evropa Lindore mbetet një nga rajonet me performancën më të ulët.
Shumica e vendeve të Ballkanit Perëndimor ende bien në kategoritë e “demokracive me të meta” ose “regjimeve hibride”. Rëniet më serioze afatgjata në nivel global janë në liritë civile, procesin zgjedhor dhe pluralizmin – pikërisht fushat thelbësore për qëndrueshmërinë demokratike. Indeksi gjithashtu thekson një sfidë më të thellë: shumë qytetarë ndihen të papërfaqësuar dhe të shkëputur nga politika.
Prandaj, qëndrueshmëria demokratike kërkon jo vetëm institucione të forta, por edhe besim të ripërtërirë publik.
Lidhur me pritjet nga Bashkimi Evropian, do të doja t’u bashkohesha atyre zërave që mbështesin një ide themelore dhe të fuqishme:
Demokracia duhet të trajtohet si një e Mirë Publike Evropiane, njësoj si siguria, energjia ose veprimi për klimën.
Kjo do të thotë:
Njohja e demokracisë si infrastrukturë e përbashkët evropiane dhe sigurimi i investimeve të qëndrueshme në institucionet demokratike, mediat me interes publik, shkrim-leximin dixhital, pjesëmarrjen qytetare dhe mekanizmat e sundimit të ligjit;
Përfshirja e demokracisë në të gjithë buxhetin e ardhshëm të BE-së – jo si një program i vogël, por si një themel i sigurisë, konkurrueshmërisë dhe kohezionit social të Evropës.
Ky argument është shumë i rëndësishëm për Ballkanin Perëndimor: nëse demokracia është një e mirë publike evropiane, atëherë rajoni ynë është pjesë e asaj hapësire të përbashkët dhe ndërtimi i infrastrukturës demokratike këtu forcon të gjithë kontinentin.
Duke pasur mbi 30 vjet angazhim dhe aktivizëm të vazhdueshëm të shoqërisë civile, më lejoni të theksoj disa pika kyçe në lidhje me rolin e shoqërisë civile:
OJQ-të, grupet rinore, verifikuesit e fakteve, mediat e pavarura dhe organizatat mbikëqyrëse monitorojnë zgjedhjet, ekspozojnë korrupsionin, mbrojnë të drejtat dhe rindërtojnë besimin.
Shpesh, shoqëria civile është e para që paralajmëron dhe e fundit që heq dorë nga vlerat demokratike.
Për këtë arsye, qeveritë duhet ta trajtojnë shoqërinë civile si partnere, jo si kritike.
Në përfundim, do të doja të shprehja mbështetjen time për prioritetet e mëposhtme për forcimin e qëndrueshmërisë demokratike:
Vendosja e sundimit të ligjit në qendër — këmbëngulje në institucione transparente, një gjyqësor të pavarur dhe reforma të qëndrueshme.
Mbrojtje e lirisë e medias dhe integritetin e informacionit — mbështesni gazetarinë e pavarur, siguroni pronësi transparente, modernizoni sistemet shtetërore të komunikimit, zbuloni manipulimin herët dhe bashkëpunoni me shoqërinë civile.
Ndërtimi i zgjedhjeve të qëndrueshme — siguroni organe zgjedhore të pavarura, financim të drejtë, akses të barabartë në media dhe mbrojtje të forta kundër manipulimit dixhital dhe mashtrimeve të thella.
Fuqizim i shoqërisë civile dhe të rinjtë — mbani hapësirën qytetare të hapur, siguroni stabilitetin e financimit dhe u jepni të rinjve ndikim të vërtetë në hartimin e politikave.
Forcimi i bashkëpunimit rajonal dhe evropian — ndarja e mjeteve, koordinimi i përgjigjeve ndaj dezinformimit dhe integrimi i infrastrukturës demokratike të Ballkanit Perëndimor në kuadrin më të gjerë evropian.
Me reforma të vazhdueshme, mbrojtje dixhitale moderne, investime në infrastrukturën demokratike dhe pjesëmarrje të fortë qytetare, Ballkani Perëndimor mund të bëhet një shembull pozitiv i ripërtëritjes demokratike — jo një kufi i cenueshëm.
Le të vazhdojmë të ndërtojmë demokraci të besueshme, gjithëpërfshirëse dhe të afta për t’i bërë ballë sfidave që na presin.
Shikoni videon e plotë nga konferenca:
