“Momenti i përputhjes së interesave të fuqive të mëdha për të siguruar paqen dhe stabilitetin në Ballkan, në të cilën ata kanë investuar shumë dhe kanë siguruar praninë e tyre në rajon, në krahasim me fuqinë e Rusisë, për fat të mirë përputheshin me interesat strategjike të vendit tonë për t’u bërë anëtare e NATO dhe BE. Siç tha miku ynë i vjetër nga 2001, ish Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s Xhorxh Robertson : “Yjet kanë vendosur për Maqedoninë,” tha prof. Mirjana Maleska, në panelin “Humbje e identitetit ose…?”, në organizim të CIVIL -Qendrës për Liri.
“Kontestin për emrin e kam ndjekur nga fillimit të tij zyrtar, kur Maqedonia u bë e pavarur në vitin 1991, pas shpërbërjes së përgjakshme të Federatës jugosllave, dhe kërkoi njohjen ndërkombëtare. Menjëherë u desh të përballemi me realitetin e politikës ndërkombëtare, sepse aleancat u formuan për të mbrojtur interesat e anëtarëve të tyre. Atje ku Greqia ishte anëtare, e ato ishin të gjitha organizatat e mëdha dhe të rëndësishme ndërkombëtare si Kombet e Bashkuara ose Bashkësia Evropiane, dyert për ne ishin të mbyllura. Goditja më e madhe për kombin në vitet e para të pavarësisë erdhi nga Lisbona. Deklarata e qershor 1992, anëtarët e KE, të zënë me problemet e tyre dhe pa shumë të kuptuarit dhe njohuritë e gatishmërisë sonë të shprehur për të na njohin, nëse emri ynë nuk përfshin fjalën Maqedoni! I mposhti këtë goditje të tmerrshme për dinjitet kombëtar, më vonë, me ndërmjetësimin dhe mbështetjen e diplomacisë britanike, të hartohet propozim kompromisi, Republika e Maqedonisë (Shkup), i cili është në procedurë parlamentare. Jo mbërthyer në këtë proces deri në fund as ne as grekët dhe pas një farë konfuzioni në politikën e jashtme të vendit dhe divergjenca e autorëve të saj në atë kohë, Maqedonia u pranua në OKB nën referencën e përkohshme, IRJM. Unë isha në New York në atë kohë dhe në atë moment më rridhnin lot gëzimi, ndërsa nga ana tjetër kisha një gungë në fytin tim, për shkak të pasigurisë: si do të ndahen më tej marrëdhëniet bilaterale mes Maqedonisë dhe Greqisë, sepse nacionalistët grekë fuqishëm protestonin jashtë ndërtesës së OKB-së “, kujton profesoresha d-r Maleska hapat e parë të luftës për njohjen ndërkombëtare të Maqedonisë.
“Në vitin 1995, në kohën kur u nënshkrua Marrëveshja e përkohshme, isha ende në Nju Jork dhe u gëzova sepse për herë të parë përfaqësuesit e Maqedonisë dhe Greqisë i dhanë dorën njëra tjetrës. Të gjithë që u gjetëm në atë moment aty, dhe ishim pjesë e ngjarjes, u fotografuam me Sekretarin e Përgjithshëm të OKB…”, tha Maleska.
“Pse kemi hyrë në konfrontim me Greqinë duke i hedhur themelet e identitetit tonë, në, të them, territor të huaj dhe armiqësor? Shfaqje e simboleve, flamuri i Verginës, përmendoret e Aleksandrit dhe Filipit, emërtimin e rrugëve, shkollave, autostrada, objekteve sportive dhe objekteve të tjera në bazë të mbretërve të lashtë si Aleksandri, Filipi apo Aminta II, për shembull, për të cilin nuk e kishim as idenë se ka ekzistuar, as që mendonim, e gjithë kjo është bërë me qëllim për të treguar origjinën tonë të lashtë helene, dhe në këtë mënyrë pretendimin tonë për territorin e Maqedonisë së Egjeut, që për Greqinë ishte krejtësisht e papranueshme. Pas kësaj politikë të “madhe maqedonase”, u mblodhën të gjithë ata që kishin motive personale për ta mbështetur…
Cilat janë pasojat e kësaj politike nacionaliste? Ne të gjithë i njohim, lart e poshtë. U krijua konfuzion rreth identitetit, çfarë do të thotë të jesh maqedonas. Shoqëria u nda në patriotë dhe tradhtarë. Shqiptarët ishin shumë të pakënaqur me qeverinë që përdorte retorikë fyese kundër tyre dhe u mohonte sigurimin e ardhmërisë evropiane. Nga kjo pakënaqësi lindën kërkesa radikale dhe u mpreh deri në prag të konfliktit, ndarja e brendshme e forcave pro-perëndimore që, në emër të së ardhmes, janë të gatshëm për kompromis me Greqinë dhe ata që luftojnë për status-quo dhe kanë mbështetjen e Rusisë . Vendi mbeti një kohë të gjatë jashtë NATO-s, duke e sjellur në pyetje sigurinë e saj, në momente kur në Ballkan ende ka politika që konsiderojnë ndryshime të kufijve. Arritëm në gjendje ta shohim veten dhe të na shohin tjerët, si vend ardhmëri, në prag të konfliktit, vend nga i cili çdo kush mund të largohet”, tha Maleska.
“Unë nuk e idealizoj situatën që rrjedh nga Marrëveshja e Prespës. Kur të hapet një debat për ndryshimin e Kushtetutës, çdo herë paraqiten kërkesa të reja dhe shpesh jo të justifikuara dhe madje edhe shantazh nga aktorët e brendshëm politikë ose nga vendet fqinje, që mund të destabilizojë edhe më tej këtë shtet të brishtë. Megjithatë, Marrëveshja e Prespës ka sponsorë të fortë, SHBA dhe BE, kështu që shpresoj, do ta sjellim në fund procesin i ndryshimeve kushtetuese, duke u mbajtur në këtë mënyrë në këmbë. Do të ishte më e lehtë, në kohë stuhie, të jemi të bashkuar, por nga opozita nuk ka shenja se është e gatshme për bashkëpunim. Debati me grekët rreth çështjes pragmatike të Marrëveshjes, me siguri do të jetë e gjatë dhe e pakëndshme, por rruga për normalizimin e marrëdhënieve mes dy vendeve, të mos e shohim njëri-tjetrin si kërcënim, është e hapur “, përfundoi profesoresha Maleska.
Deklarata e profesoreshës Maleska është pjesë e projektit “Humbje e identitetit ose…?”, të cilin e zbaton CIVIL -Qendra për Liri në bashkëpunim me Fondacionin Hajnrih Bell nga Gjermania. Qëndrimet e dhjetëra ekspertëve dhe krijuesve të opinionit publik për çështjet e identiteti dhe çështjet shoqërore politike lidhur me procesin për tejkalimin e kontestit mes Maqedonisë dhe Greqisë për emrin, në periudhën e ardhshme do të publikohen në platformën mediatike të Civilit.
Angella Petrovska
Kamera: Atanas Petrovski
Montazhi: Arian Mehmeti
Përpunimi: Dijana Tahiri
