Shkruan: Oleksandr Levchenko
Pavarësisht agresionit brutal të Rusisë kundër Ukrainës, disa shtetas ukrainas në vende të ndryshme evropiane po përballen me ndjekje penale për aktivitete të dyshuara të drejtuara kundër infrastrukturës energjetike ruse. Një nga rastet më të spikatura që lidhen me Republikën e Kroacisë është ai i shtetasit ukrainas Volodymyr Zhuravlov, i cili që nga gushti i vitit 2026 mbahet në paraburgim në Pula, në bazë të një urdhërarresti evropian të lëshuar nga Gjermania. Ai dyshohet për përfshirje në sabotimin e gazsjellësve Nord Stream. Çështja e dorëzimit të tij në Gjermani aktualisht po shqyrtohet në procedurë ankimi pranë Gjykatës së Lartë Penale të Republikës së Kroacisë.
Në vitin 2025, një gjykatë polake refuzoi dorëzimin e tij në Gjermani, duke e shqyrtuar rastin në kontekstin më të gjerë të së drejtës së Ukrainës për t’u mbrojtur nga agresioni rus. Pikërisht për këtë arsye, sistemet gjyqësore evropiane duhet t’u kushtojnë vëmendje të veçantë rrethanave të pushtimit rus të Ukrainës. Një zbatim formalist dhe tepër kufizues i procedurave ligjore nuk duhet të çojë në vendime që bien ndesh me parimet themelore të drejtësisë dhe shpërfillin të drejtën e Ukrainës, si shtet i ekspozuar ndaj një sulmi të armatosur, për vetëmbrojtje.
Ndërkohë, autoritetet gjyqësore gjermane po zhvillojnë procedura penale kundër një shtetasi ukrainas për një vepër të dyshuar penale që lidhet me dëmtimin e gazsjellësve të cilët për vite me radhë kishin një rëndësi të konsiderueshme strategjike për Rusinë. Prandaj, është legjitime të shtrohet pyetja nëse në këtë rast janë marrë mjaftueshëm në konsideratë të gjitha rrethanat e luftës, natyra e infrastrukturës së goditur dhe dispozitat përkatëse të së drejtës ndërkombëtare humanitare.
Dëmtimi i infrastrukturës ekonomike në pronësi private gjatë një konflikti të armatosur nuk përbën, në vetvete, automatikisht një krim lufte. Çështjet vendimtare janë përcaktimi i statusit juridik të objektit konkret, nëse ai kishte një qëllim ushtarak apo kontribuonte në mënyrë efektive në operacionet ushtarake, si dhe nëse gjatë sulmit janë respektuar rregullat e së drejtës ndërkombëtare humanitare. Sipas informacioneve të disponueshme publikisht, këto ishin ndër rrethanat që gjykata polake mori në shqyrtim kur vendosi të refuzonte dorëzimin e Zhuravlovit në Gjermani.
Duhet kujtuar gjithashtu se gazsjellësit Nord Stream nuk ishin në funksion në momentin kur u dëmtuan. Rusia kishte ndërprerë më parë furnizimet me gaz për partnerët e saj perëndimorë, duke synuar t’i detyronte ata të hiqnin dorë nga ndihma ushtarake për Ukrainën dhe të pranonin kushte të reja ruse të pagesës, si dhe çmime dukshëm më të larta të gazit. Vendet perëndimore i refuzuan këto kushte dhe siguruan sasitë e nevojshme të gazit nga burime alternative, përfshirë Norvegjinë, Katarin dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Si pasojë, gazsjellësit Nord Stream mbetën jashtë funksionit, pa furnizime aktive dhe pa perspektivë të qartë për rifillimin e marrëveshjeve të mëparshme.
Nuk kam as qëllimin dhe as mundësinë të paragjykoj ndonjë vendim gjyqësor. Megjithatë, shpresoj sinqerisht që drejtësia kroate t’i shqyrtojë me kujdes të gjitha argumentet e paraqitura nga mbrojtja, si dhe vendimin e gjykatës polake, e cila më parë refuzoi dorëzimin e Zhuravlovit në Gjermani.
Vlen të kujtohet se në tetor të vitit 2025, kryeministri polak Donald Tusk deklaroi qartë se problemi i Evropës nuk ishte fakti që Nord Stream ishte hedhur në erë, por fakti që ai ishte ndërtuar që në fillim. Ai theksoi gjithashtu se ndjekja penale dhe dorëzimi i Volodymyr Zhuravlovit në Gjermani nuk do t’u shërbenin interesave të drejtësisë dhe e përshëndeti shprehimisht vendimin e gjykatës polake për të refuzuar dorëzimin e tij.
Përtej kuadrit ligjor, veçanërisht shqetësues është roli i Gazpromit. Kompania duket se po përpiqet të ndikojë në qasjen e sistemit gjyqësor gjerman ndaj këtij rasti dhe të nxisë cilësimin e ngjarjes si krim lufte, megjithëse rrethanat ligjore që lidhen me një cilësim të tillë vazhdojnë të jenë objekt debatesh serioze.
Në të njëjtën kohë, Gazpromi financon të paktën tri kompani private ushtarake ruse, pjesëtarët e të cilave kanë marrë pjesë në krime të shumta lufte kundër civilëve ukrainas në territoret e Ukrainës të pushtuara përkohësisht nga forcat ruse.
Ndërkohë, Kijivi dhe qytete të tjera të mëdha ukrainase janë çdo ditë objektiv i sulmeve masive ruse me raketa dhe dronë. Këto sulme përfshijnë raste të shumta të dokumentuara të shkeljeve të rënda të së drejtës ndërkombëtare humanitare dhe të krimeve të luftës, të cilat ende presin ndjekjen e duhur gjyqësore.
Prandaj, është thellësisht shqetësuese që në rastin e Zhuravlovit po ngrihet çështja e përgjegjësisë penale për një krim lufte, ndërkohë që vazhdojnë të mbeten pyetje serioze lidhur me përgjegjësinë e vetë Gazpromit për mbështetjen financiare të strukturave të përfshira në agresionin rus dhe në krimet kundër popullsisë ukrainase.
Veçanërisht shqetësues është fakti se Zhuravlovi u arrestua pothuajse tre muaj më parë dhe gjatë gjithë kësaj periudhe ka qëndruar në paraburgim në Pula, në pritje të një vendimi përfundimtar për fatin e tij.
Kjo situatë ia kufizon mundësinë që, duke qenë në liri, të marrë pjesë aktivisht në përgatitjen e mbrojtjes së tij dhe të konsultohet pa pengesa me avokatët. Nuk duhet harruar se paraburgimi është masa më kufizuese që sistemi juridik parashikon ndaj një personi, fajësia e të cilit ende nuk është vërtetuar.
Kjo masë mund të zbatohet edhe ndaj personave të dyshuar për veprat më të rënda penale, por në çdo shoqëri demokratike ajo duhet të mbetet mjeti i fundit. Zbatimi i saj justifikohet vetëm kur qëllimet e procedurës nuk mund të arrihen përmes një mase më pak kufizuese.
Prandaj, është e vështirë të kuptohet pse ndaj një njeriu si Zhuravlovi, i cili sipas urdhërarrestit evropian dyshohet për veprime të drejtuara kundër interesave strategjike të një shteti që ka kryer agresion ndaj atdheut të tij, po zbatohet pikërisht një masë e tillë prej pothuajse tre muajsh.
Kjo është edhe më e vështirë të justifikohet kur ekzistojnë masa më pak kufizuese që mund të sigurojnë praninë e tij para autoriteteve gjyqësore kroate deri në marrjen e një vendimi përfundimtar.
Nuk dëshiroj në asnjë mënyrë të paragjykoj vendimin e Gjykatës së Lartë Penale të Republikës së Kroacisë. Megjithatë, kam besim në fuqinë e argumenteve ligjore të paraqitura nga avokatët me përvojë kroatë të angazhuar nga Zhuravlovi.
Shpresoj sinqerisht që drejtësia kroate t’i marrë parasysh të gjitha rrethanat specifike të këtij rasti dhe që Kroacia të mos lejojë dorëzimin e tij në Gjermani.
Nga këndvështrimi njerëzor, e kam të vështirë të kuptoj se si Polonia mundi të refuzonte dorëzimin e Zhuravlovit në Gjermani, ndërsa Kroacia, një vend që vetë ka përjetuar tmerret e luftës dhe e kupton aq mirë se çfarë do të thotë të mbrosh atdheun nga një agresor, deri tani ka ndjekur një qasje tjetër.
Populli kroat ndoshta e kupton më mirë se shumë popuj të tjerë evropianë atë që po përjeton Ukraina sot dhe çfarë do të thotë të luftosh për lirinë dhe mbijetesën e shtetit tënd.
Pikërisht për këtë arsye besoj se Kroacia, në fund, do të tregojë të njëjtin nivel mirëkuptimi, vendosmërie dhe përkushtimi ndaj drejtësisë që ka treguar Polonia.
DREJT.MK | Citimi ose ribotimi lejohet vetëm me atribuim dhe lidhje aktive.
