Sfondi, kronologjia dhe reagimet ndërkombëtare
Në orët e hershme të 3 janarit u raportuan disa shpërthime në Karakas, kryeqytetin e Venezuelës. Banorët raportuan se dëgjuan të paktën shtatë shpërthime dhe panë avionë që fluturonin në lartësi të ulët mbi disa pjesë të qytetit. U pa tym pranë objekteve strategjike, përfshirë bazën ajrore La Carlota, dhe disa lagje përjetuan ndërprerje të përkohshme të energjisë elektrike.
Qeveria venezueliane lëshoi një deklaratë duke dënuar atë që e përshkroi si “agresion ushtarak” nga Shtetet e Bashkuara, duke pretenduar se ishin goditur objektiva civile dhe ushtarake në Karakas dhe në shtetet përreth Miranda, Aragua dhe La Guaira. Presidenti Nicolás Maduro shpalli gjendje të jashtëzakonshme dhe mobilizim kombëtar, duke i hedhur poshtë sulmet si të paligjshme dhe të pajustifikuara.
Media ndërkombëtare raportuan se presidenti amerikan Donald Trump kishte urdhëruar sulme ndaj objektivave venezueliane, megjithëse konfirmimi zyrtar dhe detajet operative nga qeveria amerikane mbeten të kufizuara. Autoritetet amerikane nuk kanë publikuar ende një pasqyrë të detajuar të objektivave, bazës ligjore apo numrit të viktimave.
Sfondi: Tensione në rritje mes SHBA-së dhe Venezuelës
Tensionet midis Uashingtonit dhe Karakasit janë rritur që nga shtatori 2025, pas nisjes së Operacionit “Southern Spear”, një fushatë ushtarake amerikane që synon ndërprerjen e operacioneve të dyshuara të kontrabandës së drogës në rajonin e Karaibeve.
Shtetet e Bashkuara i kanë paraqitur këto veprime si pjesë të strategjisë së tyre kundër narkotikëve, ndërsa qeveria venezueliane e ka akuzuar Uashingtonin se po e përdor luftën kundër drogës si justifikim për presion politik dhe përshkallëzim ushtarak.
Situata u përkeqësua më tej në dhjetor 2025, kur SHBA zgjeroi veprimet e saj përtej ndërhyrjeve detare, duke përfshirë sulme ndaj objekteve tokësore dhe vendosjen e një bllokade të pjesshme detare që preku dërgesat e naftës së Venezuelës.
Gjatë mbledhjeve të Këshillit të Sigurimit në dhjetor 2025, Shtetet e Bashkuara mbrojtën sanksionet dhe presionin ushtarak ndaj Venezuelës si përgjigje ndaj kontrabandës së supozuar të drogës, ndërsa anëtarë të tjerë — përfshirë Rusinë dhe Kinën — bënë thirrje për përmbajtje dhe de-përshkallëzim për shkak të shqetësimeve më të gjera për stabilitetin rajonal (Reuters).
Kronologjia e përshkallëzimit
Shtator 2025 — nis Operacioni “Southern Spear”
• 1 shtator: Ushtria amerikane godet një anije në Detin e Karaibeve për të cilën pretendon se ishte e përfshirë në kontrabandë droge. Të 11 personat në bord humbasin jetën.
• Në muajt në vijim raportohen dhjetëra sulme të ngjashme në Detin e Karaibeve dhe në Paqësorin Lindor. Deri në fund të dhjetorit janë raportuar të paktën 35 sulme dhe mbi 100 viktima.
Nëntor 2025 — reagimi politik i Venezuelës
• Asambleja Kombëtare e Venezuelës shpall nisjen e një hetimi për sulmet detare, duke akuzuar SHBA-në për vrasje të paligjshme dhe shkelje të sovranitetit.
• Presidenti Maduro i dënon vazhdimisht operacionet dhe mohon përfshirjen e shtetit venezuelian në kontrabandën e drogës.
Fundi i dhjetorit 2025 — shqetësim ndërkombëtar dhe përshkallëzim
• Ekspertë të OKB-së për të drejtat e njeriut paralajmërojnë se operacionet amerikane dhe kufizimet detare mund të shkelin të drejtën ndërkombëtare.
• Presidenti Trump deklaron publikisht se është goditur një objekt tokësor në Venezuelë që përdorej për ngarkimin e anijeve të kontrabandës së drogës, duke shënuar një zgjerim përtej operacioneve detare.
3 janar 2026 — shpërthime në Karakas
• Rreth orës 2:00 sipas kohës lokale raportohen shpërthime në Karakas dhe në shtetet përreth, me njoftime për avionë mbi qytet dhe ndërprerje të energjisë elektrike.
Reagimi ndërkombëtar dhe i OKB-së
Në fund të dhjetorit dhe në fillim të janarit, ekspertë të OKB-së për të drejtat e njeriut dhe juristë ndërkombëtarë shprehën shqetësime për operacionet amerikane. Një grup ekspertësh të Kombeve të Bashkuara për të drejtat e njeriut dënuan bllokadën e pjesshme detare të SHBA-së ndaj Venezuelës si shkelje të parimeve themelore të së drejtës ndërkombëtare dhe si përdorim të ndaluar të forcës sipas Kartës së OKB-së, duke paralajmëruar se veprime të tilla mund të rrezikojnë të drejtën për jetën dhe të drejta të tjera në Venezuelë dhe në rajon (OHCHR).
Zyra e Komisionerit të Lartë të OKB-së për të Drejtat e Njeriut (OHCHR) dhe ekspertë të pavarur të OKB-së paralajmëruan se:
• Përdorimi i forcës vdekjeprurëse kundër anijeve të dyshuara për kontrabandë droge pa procedurë gjyqësore mund të shkelë të drejtën ndërkombëtare për të drejtat e njeriut, veçanërisht të drejtën për jetën.
• Veprimet ushtarake dhe bllokadat mund të përbëjnë përdorim të ndaluar të forcës sipas Kartës së OKB-së, përveç rasteve të vetëmbrojtjes ose kur autorizohen nga Këshilli i Sigurimit.
• Fshirja e kufijve mes zbatimit të ligjit dhe konfliktit të armatosur rrezikon të minojë mbrojtjet ligjore ekzistuese për civilët.
Disa organizata për të drejtat e njeriut i përsëritën këto shqetësime, duke bërë thirrje për transparencë, bazë ligjore dhe hetime të pavarura mbi dëmet ndaj civilëve.
Human Rights Watch i ka përshkruar sulmet detare amerikane ndaj anijeve të dyshuara për kontrabandë droge si “ekzekutime të paligjshme jashtëgjyqësore” që shkelin të drejtat themelore për jetën dhe për një proces të rregullt ligjor sipas së drejtës ndërkombëtare për të drejtat e njeriut, duke theksuar se forca vdekjeprurëse duhet të përdoret vetëm kur është rreptësisht e pashmangshme dhe brenda kuadrit të zbatimit të ligjit (Human Rights Watch).
Pse kjo ka rëndësi
Përshkallëzimi shënon një ndryshim të rëndësishëm në marrëdhëniet SHBA–Venezuelë — nga sanksionet dhe presioni diplomatik drejt veprimeve të drejtpërdrejta ushtarake — duke ngritur shqetësime për stabilitetin rajonal në Karaibe dhe në veriun e Amerikës së Jugut, për mbrojtjen e civilëve dhe për erozionin e kufijve ligjorë midis zbatimit të ligjit dhe konfliktit të armatosur.
Kjo gjithashtu ngre pyetje mbi precedentin e përdorimit të forcës ushtarake në operacione kundër narkotikëve jashtë vendit, veçanërisht kur veprime të tilla kryhen pa mandate ligjore transparente, mbikëqyrje të pavarur ose mekanizma të qartë përgjegjësie.
Kriza po ndiqet nga afër edhe jashtë rajonit për shkak të lidhjeve më të gjera ndërkombëtare të Venezuelës. Venezuela është partneri politik më i afërt i Rusisë në Amerikën e Jugut dhe një nga partnerët e saj më të rëndësishëm tregtarë në rajon, veçanërisht në sektorin e energjisë. Kjo i shton situatës një dimension më të gjerë gjeopolitik dhe ndihmon të shpjegohet pse institucionet ndërkombëtare dhe qeveritë po i kushtojnë vëmendje të shtuar përshkallëzimit.
Deri tani nuk ka verifikim të pavarur të shifrave të viktimave, detajeve të objektivave apo bazës ligjore të sulmeve, dhe situata mbetet fluide.
Përgatiti: Xh. Deralla
