KONTEKSTI
Ndërsa e vërteta vihet në pikëpyetje, të drejtat e njeriut kërcënohen dhe demokracitë në mbarë botën përballen me presionin e luftës, autoritarizmit dhe operacioneve hibride, CIVIL – Qendra për Liri paraqet programin Mbrojtja e Demokracisë: Horizontet e Lirisë – një program nëntëditor strategjik, qytetar dhe multimedial që shënon Javën e të Drejtave të Njeriut 2025. I mbështetur nga Ministria e Punëve të Jashtme e Republikës Federale të Gjermanisë dhe i realizuar në bashkëpunim me partnerët e Iniciativës Globale për Mbrojtjen e Demokracisë (DDGI) dhe Aleancës Westminster për Ukrainën (WA4U) – duke përfshirë Media Dialogue, Youth4Media, Forumin e Ri Evropian të Popullit (Gjermani), Shoqatën Jean Monnet (Francë) dhe Centro Studi Internazionali (Itali) – edicioni i këtij viti e zgjeron misionin afatgjatë të CIVIL-it për mbrojtjen e lirisë, së vërtetës dhe vlerave demokratike.
Horizontet e Lirisë bashkojnë ekspertizën, kreativitetin, aktivizmin dhe pjesëmarrjen qytetare përmes një programi të larmishëm: veprim medial intensiv dhe rrjetëzim në shumë nivele; angazhim rinor; tryeza analitike dhe skenaristike; art publik dhe shprehje qytetare; si dhe një konferencë ndërkombëtare të nivelit të lartë më 12 dhjetor. Programi i sjell së bashku aktorë vendorë, rajonalë dhe globalë në një përpjekje të përbashkët për të ekspozuar luftën hibride, për të forcuar qeverisjen demokratike dhe për të riafirmuar dinjitetin njerëzor.
Duke u mbështetur në botimet e mëparshme të rëndësishme të CIVIL-it – Mbrojtja e Demokracisë dhe të Drejtave të Njeriut përballë Luftës, Nacionalizmit dhe Autoritarizmit (dhjetor 2024), publikimin global-udhërrëfyes Mbrojtja e Demokracisë dhe të Drejtave të Njeriut (mars 2025), dhe Fusha e Betejës së së Vërtetës (tetor 2025) – Horizontet e Lirisë formësojnë një platformë multidimensionale përballë realiteteve të manipulimit të drejtuar nga inteligjenca artificiale, dezinformimit, ndikimit autoritar dhe agresionit gjeopolitik. Programi e rikoncepton kuptimin e qëndrueshmërisë në një epokë ku lufta është njëherësh kinetike dhe njohëse, dhe ku lufta për të vërtetën shndërrohet në vijë fronti.
Programi përmbyllet me publikimin e Raportit për Zgjedhjet Lokale 2025, duke ofruar gjetje analitike dhe rekomandime strategjike që lidhin diskutimet e javës me zhvillimin demokratik afatgjatë, llogaridhënien dhe fuqizimin qytetar.
Ndërsa bota hyn në një periudhë pasigurie të thellë, Mbrojtja e Demokracisë: Horizontet e Lirisë riafirmon thirrjen e CIVIL-it për të bashkuar qartësinë, ndërgjegjen, guximin dhe përgjegjësinë qytetare në mbrojtje të dinjitetit njerëzor. Ky program nëntëditor hap një hapësirë për angazhim, reflektim dhe veprim të dedikuar mbrojtjes së vlerave themelore që e mbajnë gjallë shoqërinë demokratike.
Mesazhi i CIVIL-it është i qartë: Demokracia mbijeton vetëm kur mbrohet në mënyrë aktive.
E vërteta. Veprimi. Demokracia.
MBROJTJA E DEMOKRACISË: HORIZONTET E LIRISË
Democracy Navigator 2025 – Java e të Drejtave të Njeriut
PROGRAMI I PLOTË
Shkup | Maqedonia e Veriut | 5–12 dhjetor 2025
DITA 1 | E premte, 5 dhjetor
Lançimi i “Mbrojtja e Demokracisë: Horizontet e Lirisë”
11:00 – 11:30
Konferencë për shtyp
Prezantuese: Diana Tahiri, Biljana Jordanovska, Xhabir Deralla (përfaqësues të CIVIL – Qendra për Liri, Maqedonia e Veriut)
Gjuha: maqedonisht, shqip
Vendi: Qendra e Burimeve Qytetare
Horizontet e lirisë: Nëntë ditë kushtuar të vërtetës, lirisë dhe rezistencës
14:00 – mbrëmje
Fillimi i Veprimit Mediatik & Rrjetëzimit
📢 Thirrje publike: Pjesëmarrësit dhe të interesuarit ftohen të dorëzojnë ese të shkurtra ose të marrin pjesë në intervista në kuadër të aktiviteteve të Veprimit Mediatik.
DITËT 2–3 | 6–7 dhjetor | Veprim Mediatik & Rrjetëzim
E shtunë, 6 dhjetor – Dita e Edukimit Qytetar
Demokracia, qytetaria dhe ndërgjegjësimi publik
Takime, sesione rrjetëzimi dhe aktivitete mediatike të fokusuara në kuptimin e kërcënimeve hibride.
E diel, 7 dhjetor – Dita e Paralajmërimit të Hershëm
Kërcënimet hibride: tendencat dhe sinjalet 2025
Prezantime online të gjetjeve dhe analizave nga ekipi i Democracy Navigator.
DITA 4 | E hënë, 8 dhjetor
Demokracia, partneritetet ndërkombëtare dhe solidariteti global
12:00 – 12:30 CET
Brifing online për partnerët ndërkombëtarë dhe mediat
Seancë e shkurtër me temat kyçe të programit, njohuri mbi kërcënimet hibride dhe një diskutim me pyetje-përgjigje.
Folës: Heather Roberson Gaston (eksperte e të drejtave të njeriut, SHBA), Xhabir Deralla (gazetar dhe analist; president i CIVIL)
Gjuha: anglisht
📩 Linku i Zoom-it merret me kërkesë: info@civil.mk
DITA 5 | E martë, 9 dhjetor
Qëndrueshmëria demokratike: Strategji dhe zgjidhje të përbashkëta
11:00 – 12:30
Tryezë e rrumbullakët: Strategjitë kombëtare dhe rajonale për qëndrueshmëri demokratike
Diskutim i fokusuar mbi cenueshmëritë demokratike dhe masat për forcimin institucional, qytetar dhe shoqëror.
Pjesëmarrës: Kristina Kostova, Xhelal Hoxhiq, Luan Imeri, Zoran Ivanov (lista mbetet e hapur)
Moderator: Dragan Mishev
Gjuha: maqedonisht
Vendi: Qendra e Burimeve Qytetare
DITA 6 | E mërkurë, 10 dhjetor
Dita e të Drejtave të Njeriut
10:00 – 10:30
Adresim publik i CIVIL-it: Mbrojtja e të drejtave të njeriut në një epokë lufte dhe dezinformimi
Livestream me pyetje-përgjigje
Gjuhët: maqedonisht, shqip, anglisht
Vendi: Frontline Press HQ
11:00 – 12:30
Punëtori | Zërat e Lirisë: të rinjtë dhe e ardhmja e demokracisë
Punëtori për ballafaqimin me dezinformimin, bashkëkrijimin e ideve për qëndrueshmëri demokratike dhe shprehjen krijuese të vizionit të tyre për lirinë.
Gjuhët: maqedonisht, shqip
Vendi: Frontline Press HQ
Pjesëmarrja: me ftesë
13:30 – 14:30
Ekspozitë publike artistike
Tema:
● Të drejtat e njeriut të gjalla
● AI dhe mendja njerëzore
● Ukraina: Vijat e frontit të lirisë
Vendi: Sheshi Civil, Maksim Gorki 31/1
Hyrja: Publike
DITA 7 | E enjte, 11 dhjetor
Fushëbeteja e IA: Lufta, pushteti dhe e ardhmja e demokracisë
11:00 – 11:30
Takim me mediat: Përditësime dhe paralajmërime për 12 dhjetor
Gjuhët: maqedonisht, shqip, anglisht
Vendi: Hotel City Park
Hyrja: me ftesë (info@civil.mk)
12:00 – 14:00
Tryezë e rrumbullakët | IA në vijat e para: lufta, autoritarizmi dhe të ardhmet demokratike
Diskutim mbi mënyrat se si inteligjenca artificiale po transformon konfliktet dhe si regjimet autoritare e përdorin atë për dominim informativ, manipulim kognitiv dhe operacione hibride.
Pjesëmarrës: Kol. Goran Vasilevski, Nora Kaliqi, Vanço Ordanoski, Nikola Gelevski
Moderator: Xhabir Deralla
Gjuha: maqedonisht
Vendi: Hotel City Park
Hyrja: me ftesë
DITA 8 | E premte, 12 dhjetor
MBROJTJA E DEMOKRACISË: HORIZONTET E LIRISË
Konferencë e nivelit të lartë
Pjesëmarrës: Maqedonia e Veriut, Ballkani Perëndimor, Evropa, SHBA
Vendi: Qendra e Burimeve Qytetare
Hyrja: me ftesë
09:30 – 10:00 Regjistrimi
10:00 – 10:30
Fjalë përshëndetëse
Përfaqësues diplomatikë | Partnerë ndërkombëtarë | CIVIL & DDGI
E. Petra Drexler, Ambasadore e Gjermanisë në Maqedoninë e Veriut
E. Larysa Dir, Ambasadore e Ukrainës në Maqedoninë e Veriut
Wolfgang Ressmann, Dialogu i Medias (Gjermani); Iniciativa Globale për Mbrojtjen e Demokracisë (Ndërkombëtare)
Roger Casale, Aleanca Westminster për Ukrainën (Mbretëria e Bashkuar); Iniciativa Globale për Mbrojtjen e Demokracisë (Ndërkombëtare)
Xhabir Deralla, CIVIL – Qendra për Liri (Maqedonia e Veriut); Iniciativa Globale për Mbrojtjen e Demokracisë (Ndërkombëtare)
10:30 – 11:30
Paneli I: Lufta në Ukrainë, lufta hibride në Evropë dhe beteja globale për demokracinë
Ky panel shqyrton luftën e Rusisë kundër Ukrainës si frontin qendror të një përballjeje më të gjerë globale mbi demokracinë, të drejtat e njeriut dhe rendin ndërkombëtar të bazuar në rregulla. Folësit analizojnë se si lufta hibride – duke kombinuar agresionin ushtarak, dezinformimin, sulmet kibernetike dhe ndikimin ndërmjetës – riformëson sigurinë në Evropë dhe më gjerë.
Diskutimi nxjerr në pah qëndrueshmërinë e Ukrainës, rreziqet gjeopolitike për Evropën dhe Ballkanin Perëndimor, si dhe implikimet globale demokratike të rezultatit të luftës.
Panelistë: Roger Casale, Francesco Gaudiosi, Yevhen Tsimbalenko, Oliver Andonov, Edward P. Joseph
Moderator: Heather Roberson
11:30 – 12:30
Paneli II: AI, dezinformimi dhe bota post-së-vërtetës / post-turpit
Ky panel shqyrton se si IA riformëson dimensionet ushtarake dhe informative të konfliktit modern – nga sistemet autonome të shënjestrimit, tufat e dronëve dhe mjetet e mbështetjes së vendimmarrjes në fushën e betejës deri te media sintetike, manipulimi algoritmik dhe zgjerimi i ekosistemeve të dezinformimit që destabilizojnë realitetin e përbashkët. Ai shqyrton se si ekosistemet e medias dhe komunikimit të sotëm amplifikojnë luftën hibride dhe përshpejtojnë erozionin e komunikimit politik në mjedisin pas së vërtetës / pas turpit. Diskutimi trajton rreziqet e IA-së së armatosur si në domenin kinetik ashtu edhe në atë njohës dhe hap hapësirë për të marrë në konsideratë mbrojtjet demokratike, standardet etike dhe ligjore, si dhe normat globale të nevojshme për të mbrojtur shoqëritë e hapura në një epokë të së vërtetës së kontestuar dhe fuqisë teknologjike në përshpejtim.
Panelistë: Lina Kushch, Eglë Celiešienë, Marjan Zabrčanec, Kolonel Goran Vasilevski
Moderator: Xhabir Deralla
12:30 – 13:30
Paneli III: Perspektivat evropiane dhe globale të qëndrueshmërisë demokratike
Paneli III shqyrton se si demokracitë në të gjithë Evropën dhe në mbarë botën përballen me kërcënimet hibride në rritje, erozionin demokratik dhe presionet gjeopolitike. Ai bashkon zëra të ndryshëm për të shqyrtuar mësimet e nxjerra, dobësitë në zhvillim dhe ndryshimet strategjike të nevojshme për të forcuar qëndrueshmërinë demokratike. Diskutimi synon të identifikojë rrugët e zbatueshme për sigurinë kolektive, integritetin institucional dhe rezistencën afatgjatë shoqërore ndaj ndikimit autoritar.
Panelistë: Gudrun Steinacker, Bojan Maričić, Wolfgang Ressmann, Emanuele Errichiello, Admir Lisica, Toni Popovski
Moderatorë: Heather Roberson dhe Xhabir Deralla
13:30 – 14:00
Sesioni përmbyllës: Reflektime, angazhime dhe rruga përpara
Pasditja: Rrjetëzim joformal dhe prezantime
DITA 9 | E hënë, 15 dhjetor
Raporti i Zgjedhjeve Lokale 2025 – Rekomandime dhe diskutim
13:00 – 14:00
Prezantim publik dhe Q&A | Livestream
Gjuhët: maqedonisht, shqip
Vendi: Qendra e Burimeve Qytetare
