Si propaganda i mjegullon faktet, i fshin viktimat dhe e shtrembëron historinë.
XHABIR DERALLA
“E vërteta është relative.” Sa herë e kemi dëgjuar këtë fjali në kafene, klasa, madje edhe në parlamente? Një mik i imi i dashur, një mendimtar dhe politikan, shpesh thotë se nuk ka një të vërtetë të vetme, dhe në kuptimin filozofik ka të drejtë: qeniet njerëzore jetojnë përmes përvojave, vlerave dhe perspektivave të ndryshme. Është me të vërtetë e saktë që ajo që për një popull mund të jetë çlirim, për një tjetër mund të ndihet si pushtim. Është me të vërtetë e saktë që ajo që për një popull mund të jetë çlirim, për një tjetër mund të ndihet si pushtim. Kjo është pasuria – dhe ndonjëherë mallkimi – i diversitetit njerëzor. Pikërisht këto biseda frymëzuese më çojnë te shënimi i sotëm.
Kur hyjmë në botën e fakteve – në provat e asaj që ka ndodhur ose nuk ka ndodhur – e vërteta nuk është më shumëshe. Ajo është një.
Duhet të bëjmë qartë dallimin mes së vërtetës në filozofi dhe së vërtetës në realitet.
Kur flasim për të vërtetën në filozofi, nga Platoni te Niçja e më tej, filozofët janë përballur për shekuj me konceptin e saj. Në këtë kuptim, e vërteta lidhet me perceptimin njerëzor, kulturën dhe interpretimin. Të gjithë bartim versionet tona të realitetit, të formësuara nga edukimi, komuniteti dhe besimet.
Kjo “shumësi e së vërtetës” është e shëndetshme për një shoqëri demokratike. Ajo hap hapësirë për debat, mosmarrëveshje dhe kërkim të kuptimit. Perceptimet dhe perspektivat hapin mundësi për t’u zhytur më thellë në përvojën e individëve, grupeve dhe komuniteteve, duke krijuar bazë për një kuptim më të mirë të asaj se si dhe pse njerëzit formojnë një qëndrim dhe besim të caktuar.
Megjithatë, kur bëhet fjalë për përshkrimin e ngjarjeve konkrete – realitetin – e vërteta nuk mund të jetë relative. Ose një gazetare është vrarë, ose jo. Ose një spital është bombarduar, ose jo. Ose grave u ndalohet të ndjekin shkolla apo të bëjnë abort, ose jo.
Faktet janë të vetme, të verifikueshme dhe të domosdoshme për drejtësinë. Ato mund të dokumentohen, të verifikohen dhe të konfirmohen me prova. Pa këtë spirancë, gjithçka shpërbëhet në dyshim.
Këtu qëndron rreziku. Propaganda e shfrytëzon relativizmin. Kremlini dhe makina e tij propagandistike përfitojnë duke turbulluar vijën midis përvojave të shumta dhe së vërtetës faktike. Qëllimi i tyre nuk është të zëvendësojnë një të vërtetë me një tjetër, por të shkatërrojnë vetë mundësinë e së vërtetës.
Kur Rusia mohon masakrën e Buçës, pavarësisht provave dërrmuese, ajo nuk ofron një version tjetër – por mbjell dyshim. Në të njëjtën mënyrë, kur propaganda e shtrembëron vuajtjen tragjike të civilëve në Gaza, qëllimi nuk është e vërteta, por konfuzioni dhe përçarja. Kur Moska shtyn narrativën se “edhe Perëndimi gënjen,” qëllimi nuk është bindja, por paraliza. Nëse të gjithë gënjejnë, atëherë asgjë nuk ka rëndësi. Qëllimi përfundimtar i propagandës nuk është bindja, por dyshimi, relativizimi dhe paraliza.
Ky relativizëm fshin viktimat, pengon llogaridhënien dhe normalizon krimin. Është logjika e mohimit kudo në botë ku sundojnë regjime tiranike – nga mohimi i gjenocideve deri te teoritë e konspiracionit për zgjedhjet.
Kjo është arsyeja pse kjo çështje ka rëndësi. Demokracia jeton nga pluralizmi i ideve, por vdes pa një themel faktesh. Nëse i trajtojmë faktet si “thjesht një perspektivë tjetër,” atëherë autorët shpëtojnë nga drejtësia, dezinformimi përhapet pa pengesa, dhe autokratët e tiranët rishkruajnë historinë.
Prandaj, mbrojtja e njëshmërisë së së vërtetës në çështjet e fakteve nuk është dogmë – është rezistencë. Është dallimi mes drejtësisë dhe pandëshkueshmërisë, mes demokracisë dhe tiranisë.
Së fundi, ka shumë të vërteta kur bëhet fjalë për përvoja njerëzore, interpretime dhe vlera. Kjo është thelbi i pluralizmit. Por kur bëhet fjalë për faktet – veçanërisht krimet e luftës, shkeljet e të drejtave të njeriut ose aktet e agresionit – ekziston vetëm një e vërtetë. Duhet të jemi të kujdesshëm të mos i ngatërrojmë të dyja. Filozofia është një gjë; propaganda një tjetër. Ngatërrimi i tyre është arma më e madhe e propagandës. Dhe këtë armë nuk duhet kurrë t’ua dorëzojmë armiqve të demokracisë.
