Ndërsa vendi përgatitet për zgjedhjet lokale të vitit 2025, hapësira publike po mbushet gjithnjë e më shumë me interpretime selektive të realitetit, polemika dhe mesazhe konfuze për qytetarët. Së bashku me mjedisin institucional të paqëndrueshëm – siç është situata me dorëheqjen e kryetarit të KSHPK-së dhe vonesa në shpalljen e zgjedhjeve, si dhe zgjidhjet ligjore dhe reformat jokonsistente në sistemin zgjedhor – po krijohet terren pjellor për shfaqjen e dezinformatave dhe narrativave politike që mund të kërcënojnë integritetin e të gjithë procesit zgjedhor.
Aktorët politikë, media dhe përdoruesit e mediave sociale luajnë një rol të rëndësishëm në formësimin e opinionit publik, dhe është pikërisht gjatë zgjedhjeve që numri i rasteve të shpërndarjes së vetëdijshme të gjysmë-informacionit, prezantimit selektiv të fakteve ose të pavërtetave të hapura rritet. Qëllimi shpesh nuk është vetëm të (de)informohet publiku, por edhe të drejtohet vëmendja te një parti, udhëheqës ose temë e caktuar – ose, si alternativë, të krijohet mosbesim në procesin zgjedhor.
Deklaratat nxitëse nga aktorët kryesorë politikë, të intensifikuara gjatë fushatës zgjedhore, inkurajojnë gjuhën e urrejtjes dhe sloganet ksenofobe, nacionaliste midis disa qytetarëve, më shpesh në tubime masive dhe gara sportive, siç është dëgjimi i fundit i thirrjeve antishqiptare në një ndeshje basketbolli në Kumanovë, të cilës i parapriu një deklaratë nga Kryeministri duke akuzuar ish-Ministrin e Punëve të Jashtme, një anëtar i komunitetit etnik shqiptar, se i ka futur drejtpërdrejt një thikë në mushkëri dhe i ka ngulur gozhda në duar dhe këmbë identitetit maqedonas duke pranuar propozimin francez.
Nga përvoja e gjatë në monitorimin e proceseve zgjedhore, CIVIL –i vazhdimisht thekson rreziqet e dezinformimit dhe narrativave të koordinuara politike që synojnë të shtrembërojnë pamjen e vërtetë të procesit zgjedhor. CIVIL- i shpesh në raportet vëren raste të gjuhës së urrejtjes, manipulimit të publikut përmes lajmeve të rreme, abuzimit të burimeve publike dhe presionit mbi votuesit – fenomene që ndikojnë drejtpërdrejt në integritetin e zgjedhjeve dhe proceset demokratike në vend.
Elementet e kontekstit zgjedhor
- Çfarë është një narrativë politike dhe si funksionon ajo?
Narrativë politike është një rrëfim ose interpretim selektiv dhe i drejtuar i realitetit, i krijuar nga aktorët politikë, me qëllim ndikimin e opinionit publik, emocioneve dhe sjelljes së votuesve. Është “historia” që ofrojnë politikanët ose partitë rreth asaj se cilat janë problemet, pse ekzistojnë ato dhe cila është mënyra “e duhur” për t’i zgjidhur ato.
Për shembull, në vitin 2021, CIVIL- i shënoi se si temat e zjarreve, regjistrimit të popullsisë dhe pandemisë u ndërthurën në retorikën zgjedhore për të krijuar një narrativë të një “shpëtimtari kundër një qeverie të paaftë”. Narrativat rrallë trajtojnë probleme të vërteta lokale – siç është cilësia e infrastrukturës ose shërbimet lokale – por përkundrazi e “ulin” diskursin politik kombëtar në nivel lokal.
- Çfarë është dezinformimi në një kontekst zgjedhor?
Dezinformimi në një kontekst zgjedhor është informacion i rremë ose manipulues i vendosur qëllimisht me qëllim që të ndikojë në rezultatin e zgjedhjeve ose të minojë besimin në procesin demokratik.
CIVIL-i ka dokumentuar shumë raste të tilla gjatë viteve, të tilla si: dokumente të falsifikuara për punësim të supozuar në bazë etnike në Zyrën e të Ardhurave Publike – Shtip (2020), video të montuara që synojnë të nxisin intolerancë etnike përpara zgjedhjeve presidenciale të vitit 2024, sondazhe të rreme dhe informacione “të brendshme” në lidhje me avantazhet e partive të caktuara, të publikuara përmes faqeve anonime në Facebook.
Ky përmbajtje përhapet përmes rrjeteve sociale, grupeve Viber dhe portaleve pa përgjegjësi editoriale, me qëllim që të ndikojë në besimin e votuesve dhe të demobilizojë kundërshtarët.
- Çfarë është abuzimi me funksionet dhe burimet publike?
Abuzimi me funksionet është kur mbajtësit e funksioneve publike (kryetarë bashkie, drejtorë, ministra) e përdorin pozicionin e tyre për përfitim personal ose partiak, në vend që të jenë në interes të të gjithë qytetarëve. Abuzimi me burimet publike nënkupton përdorimin e parave shtetërore, automjeteve, objekteve, administratës ose medias për të promovuar një parti ose kandidat gjatë një fushate zgjedhore.
CIVIL –i vazhdimisht tregon abuzime me burimet publike në fushatat zgjedhore – nga automjetet dhe objektet zyrtare, deri te administrata publike. Gjatë viteve, autobusë dhe furgonë nga komunat përdoren për tubime, studentë të organizuar për t’u çuar në ngjarje partiake, gjatë orës së mësimit, punësime parazgjedhore, veçanërisht në institucione arsimore dhe shëndetësore, reklama në mediat publike të paguara nga buxhetet komunale, por me përmbajtje partiake.
- Dallimi midis narrativave kombëtare dhe lokale në kontekstin e zgjedhjeve locale
Narativat kombëtare janë histori dhe tema që dominojnë në nivel shtetëror, shpesh të lidhura me identitetin, gjeopolitikën, stabilitetin, reformat e mëdha, marrëdhëniet ndëretnike.
Narativat lokale përqendrohen në çështjet komunale – uji, infrastruktura, mbeturinat, projektet ekonomike lokale, transparenca e komunës, cilësia e arsimit dhe kujdesit shëndetësor.
Narativat kombëtare shpesh janë abstrakte dhe ideologjike, por mund të përdoren për mobilizim dhe polarizim, ndërsa narrativat lokale janë konkrete dhe të afërta me jetën e përditshme të qytetarëve, por shpesh shtypen nga retorika kombëtare, madje edhe në zgjedhjet lokale.
Edhe pse zgjedhjet janë lokale, narrativat që dominojnë edhe para se të shpallen zgjedhjet janë shpesh kombëtare. Në vend të një debati për shërbimet, transportin publik, mbeturinat, qytetarët dëgjojnë për “mbrojtjen e shtetit”, “rrezikun e federalizimit” ose “ndikimet e huaja”.
CIVIL- i gjatë monitorimit vazhdimisht thekson zëvendësimin e temave që margjinalizojnë agjendën lokale dhe i distancojnë qytetarët nga problemet reale për të cilat duhet të flasin.
CIVIL-i gjithmonë vigjilent!
CIVIL – Qendra për Liri është partner i qytetarëve në mbrojtje të demokracisë dhe të drejtës së votës.
Zgjedhjet lokale nuk duhet të mbahen peng të narrativave politike kombëtare, dezinformimit dhe interesave partiake që minojnë besimin në procesin zgjedhor. Përvoja e CIVIL tregon se dezinformimi, keqpërdorimi i burimeve publike, ndryshimi i diskursit lokal me atë kombëtar, nuk janë incidente dhe përjashtime, por praktika të përsëritura që prishin konkurrencën e drejtë zgjedhore.
Përballë sfidës së zgjedhjeve të zhvilluara nën presion dhe boshllëqeve institucionale, qytetarët kanë të drejtë – dhe përgjegjësi – të kërkojnë llogaridhënie, transparencë dhe të përqendrohen në problemet reale lokale.
CIVIL-i është këtu për të forcuar ndërgjegjësimin publik, për të ekspozuar dezinformimin, për të nxjerrë në pah abuzimet dhe për të ndihmuar qytetarët që zëri i tyre të dëgjohet dhe të mbrohet:
Informohuni nga burime relevante.
Raportoni parregullsitë, presionet, kërcënimet, dhunën, korrupsionin, dezinformimin ose gjuhën e urrejtjes.
Njihni dhe parandaloni fenomenet e dëmshme duke ndarë informacion të saktë.
Si ta kontaktoni CIVIL-in?
📧 monitoring.civil@gmail.com
💬 Inbox: facebook.com/civil.mk
Zëri juaj ka fuqi. Përdoreni atë!
B. Jordanovska
D. Mishev
