Ky artikull është pjesë e Serisë së Raporteve të CIVIL-it për Paralajmërim të Hershëm për Luftën Hibride , i prodhuar në kuadër të projektit Naviguesi Demokratik
- Hyrje: Një vijë e heshtur fronti në hijen e Evropës
Maqedonia e Veriut mund të mos tërheqë kurrë tituj si Kijivi apo Vilniusi, por megjithatë qëndron në një nga vijat më të holla, më të ndjeshme të frontit të luftës hibride në Evropë. Këtu, betejat zhvillohen me narrativa më shumë sesa me plumba, me besnikëri më shumë sesa me tokë. Në vitet e fundit, veçanërisht që nga fundi i vitit 2016, Rusia — shpesh duke punuar përmes përfaqësuesve dhe vektorëve lokalë — e ka përshtatur manualin e saj për të shfrytëzuar fragmentimin dhe polarizimin politik dhe etnik, pikat e dobëta institucionale, ndarjet gjuhësore dhe ankesat historike në Maqedoninë e Veriut.
Ky raport harton atë kërcënim në evoluim, identifikon vektorët e tij dhe tregon drejt treguesve që kërkojnë veprim urgjent.
- Gjurmët e Ndikimit Rus në Maqedoninë e Veriut
2.1 Konteksti Strategjik
Maqedonia e Veriut është nën rrethim — jo nga ushtri, por nga narrativa. Vendi përballet me një sulm hibrid të koordinuar nga Serbia dhe Rusia, të dizajnuar për të gërryer institucionet demokratike, për të minuar dhe ndoshta paralizuar integrimin euro-atlantik dhe për të riformësuar identitetin kombëtar përmes mjeteve kulturore, politike dhe psikologjike.
Një analizë e publikuar më herët në CIVIL Today mbështetet në raportim nga terreni, përvojë personale dhe njohuri ekskluzive ekspertësh, si dhe në dëshmi nga figura publike dhe burime të brendshme anonime në fushat e inteligjencës, politikës dhe shoqërisë civile. Ajo ekspozon se si propaganda e huaj, ndikimi klerikal dhe manipulimi mediatik punojnë në harmoni për të normalizuar autoritarizmin dhe për të diskredituar qëndrueshmërinë demokratike.
Përveç nëse ndërmerren masa urgjente kundër, Maqedonia e Veriut mund të bëhet viktima e radhës në një valë autoritarizmi rajonal, e shndërruar në një shtet përfaqësues në hartën e Moskës të ndikimit dhe dominimit — një që do të ketë pasoja të thella për të ardhmen demokratike të Evropës Juglindore. (No Bullets, No Borders, Conquered by Narrative: The Silent Conquest of North Macedonia – CIVIL Today, 11 shtator 2025)
Prof. Dr. Oliver Andonov, veteran i partisë në pushtet VMRO-DPMNE dhe profesor në Akademinë Ushtarake në Shkup, shkon edhe më tej, duke shkruar për CIVIL Today se:
“Është jashtëzakonisht e dukshme se lufta për Maqedoninë e Veriut dhe largimin e saj nga NATO dhe BE është thelbësore për gjeopolitikën ruse si një bazë fillestare për veprime aktive dhe krijimin e konflikteve në rajon. Suksesi që Kremlini ka arritur në këtë moment duke e kthyer Maqedoninë e Veriut në një shtet përfaqësues që publikisht flet për NATO-n dhe BE-në, nënshkruan marrëveshje strategjike me Mbretërinë e Bashkuar dhe Shtetet e Bashkuara, por në realitet vazhdimisht vëren dhe pret sinjale nga Moska përmes Beogradit dhe Budapestit. Megjithatë, ajo nuk ka potencialin të zhvillohet deri në atë shkallë sa të largojë plotësisht Maqedoninë nga NATO.”
Sipas Shërbimit të Kërkimeve Parlamentare Evropiane, Maqedonia e Veriut shfaq ndër cenueshmëritë më të ulëta ndaj ndikimit të huaj në Ballkanin Perëndimor, megjithatë mbetet e ekspozuar për shkak të reformave të pazgjidhura institucionale dhe vonesave në integrimin euro-atlantik. (Parlamenti Evropian)
Me levë ekonomike të kufizuar në krahasim me Serbinë apo Bosnjën, ndikimi i Moskës në Maqedoninë e Veriut është strukturor dhe narrativ, jo transaksional — por është vendimtar. Objektivi i Rusisë nuk është dominimi, por destabilizimi i përafrimit: mbajtja e orientimit perëndimor të Maqedonisë së Veriut të brishtë dhe rrugës së integrimit të saj të pasigurt.
2.2 Vektorët Politikë dhe Mediatikë
Monitorimi i CIVIL-it dhe studime të tjera lokale identifikojnë një rrjet aktorësh mediatikë dhe politikë në Maqedoninë e Veriut që pasqyrojnë narrativat e “Botës Serbe” dhe “Botës Ruse”: anti-perëndimore, anti-NATO dhe skeptike ndaj reformave të BE-së.
Valë mesazhesh dhe përmbajtjesh me prirje rusofile, të drejtpërdrejta ose të tërthorta, përmes mediave në gjuhën serbe, kanaleve të Kishës Ortodokse dhe përfaqësuesve në rrjete sociale, funksionojnë si kushtëzim vendimtar i opinionit publik.
Ndërsa Rusia nuk ka ngritur baza të mëdha ekonomike, një biznesmen me origjinë ruse (Sergey Samsonenko) shërben si shembull i mënyrës se si rrjetet informale sigurojnë qasje dhe ndikim. Megjithatë, shumë kompani të tjera, përfshirë Lukoil-in me praninë e tij të madhe në tregun e vendit, operojnë prej vitesh, duke siguruar një platformë ekonomike që luan rol të rëndësishëm — edhe pse jo të drejtpërdrejtë — në sferën politike dhe mediatike.
Sidoqoftë, disa parti të vogla politike, përfshirë një kandidat për kryetar bashkie, fituan vëmendje të theksuar mediatike në zgjedhjet lokale të tetorit 2025, duke promovuar investime nga Rusia dhe Bjellorusia.
2.3 Mjetet e Fuqisë së Butë dhe Identitetit
Qendrat kulturore ruse, institutet e gjuhës dhe lidhjet kishtare përmes Kishës Ortodokse Ruse (RPC) dhe Kishës Ortodokse Serbe (SPC) sigurojnë mbulesë ideologjike.
(New Geopolitics Research Network)
Narrativa e “vëllazërisë sllave”, “vlerave ortodokse” dhe “ndërhyrjes perëndimore” janë thellësisht të ngulitura në skenën politike të Maqedonisë së Veriut, si dhe në institucione, përfshirë qarqe akademike dhe universitete — si zgjatime të kontrollit të huaj më shumë sesa të vetëvendosjes vendase.
- Rrjetet e Përfaqësuesve dhe Mundësuesit Lokalë
Tipari përcaktues i qasjes së Rusisë në Maqedoninë e Veriut është lufta hibride e dominuar nga informacioni — formësimi i institucioneve, narrativave mediatike dhe identiteteve kolektive shumë përpara çdo veprimi të mundshëm kinetik.
Edhe pse vendi ende nuk është shndërruar në një teatër operacionesh të mëdha sabotimi të atribuueshme Rusisë (siç është parë në Poloni apo në shtetet baltike), arkitektura e ndikimit është tashmë e dukshme dhe vazhdon të thellohet. Siç vëren me të drejtë një analizë e publikuar nga CIVIL Today, “nuk ka nevojë për sabotim në një vend që tashmë ka kaluar nga të qenët objektiv në t’u bërë një përfaqësues.”
Partitë lokale politike, rrjetet e biznesit dhe mediat shërbejnë si përfaqësues dhe amplifikues të narrativave ruse. Ato strehojnë figura të përafruara me Moskën, kundërshtojnë reformat perëndimore dhe gërryejnë sistematikisht qëndrueshmërinë institucionale. Kjo pasqyron modelin më të gjerë të vërejtur në të gjithë Ballkanin — një operacion “me kosto të ulët, me mohueshmëri të lartë”, që lulëzon mbi qeverisjen e dobët dhe besimin e fragmentuar publik.
Edhe brenda vetë qeverisë, zyrtarisht pro-BE në qëndrim, përafrimi pro-rus është i padëgjuar. Zëvendëskryeministri, Ivan Stoillkovic, mban lidhje hapur të ngushta me Beogradin dhe Moskën. Po kështu, Maksim Dimitrievski, lider i partnerit të koalicionit ZNAM dhe kryetar i Komunës së Kumanovës, ruan një miqësi të dukshme me Ambasadorin Rus Sergey Bazdnikin. Nën administratën e tij si kryetar, studimi i gjuhës ruse u promovua në shkollat fillore lokale — një gjest simbolik, por strategjikisht i rëndësishëm, që forcon si përafrimin kulturor ashtu edhe atë politik me Moskën.
Ndërsa infrastruktura e madhe energjetike apo e gazit ruse është e kufizuar këtu, përveç Lukoil-it, Rusia përdor kanale kulturore-arsimore, mediatike dhe fetare si vektorë ndikimi. Këta vektorë sigurojnë jetëgjatësi: struktura e fshehtë mbetet edhe kur vëmendja e titujve spostohet tjetërkund.
- Cenueshmëritë Strategjike në Maqedoninë e Veriut
Maqedonia e Veriut mbetet një nga mjediset më të ekspozuara në Evropën Juglindore ndaj ndërhyrjeve hibride jo-ushtarake. Ndërsa përafrimi i saj euro-atlantik është formal i siguruar, brishtësia institucionale, politika e polarizuar dhe peizazhi i kontestuar identitar vazhdojnë të ofrojnë terren pjellor për operacione ndikimi. Kremlini dhe përfaqësuesit e tij rajonalë shfrytëzojnë këto boshllëqe strukturore — jo për të pushtuar territor, por për të gërryer besimin në demokraci, integrimin perëndimor dhe kohezionin shoqëror nga brenda.
Vonesat në anëtarësimin në BE dhe ngecja reformave krijojnë vakume që aktorët hibridë i shfrytëzojnë. Edhe më shumë, ndarjet etnike/gjuhësore (maqedonase kundrejt shqiptareve, sllave kundrejt jo-sllaveve) po përdoren gjerësisht për manipulim si nga aktorë vendorë ashtu edhe nga ata rusë, përmes narrativave të përjashtimit dhe ankesave — shpesh me fushata të hapura urrejtjeje dhe thirrje të drejtpërdrejta për dhunë.
Ekosistemet mediatike që mungojnë në transparencë lejojnë amplifikimin e narrativave pro-ruse dhe kundër-perëndimore, të maskuara si autenticitet lokal apo edhe si “balancë profesionale” dhe “neutralitet”.
Së fundi, kapaciteti i dobët institucional në fusha si mbikëqyrja qytetare, koordinimi i inteligjencës dhe rregullimi i mediave hap derën për depërtim të vazhdueshëm hibrid.
- Tregues & Sinjale të Paralajmërimit të Hershëm për Maqedoninë e Veriut
Kërcënimet hibride rrallë shfaqen befas — ato grumbullohen nën sipërfaqe, duke evoluar përmes narrativave, rrjeteve dhe kanaleve të ndikimit shumë përpara se të shndërrohen në kriza të dukshme. Për Maqedoninë e Veriut, ku polarizimi gjeopolitik dhe i brendshëm, dhe manipulimi informativ ndërthuren, zbulimi i hershëm varet nga vigjilenca në të gjitha fushat shoqërore, politike, ekonomike dhe kulturore. Ekipi i CIVIL-it për Monitorimin e Kërcënimeve Hibride rekomandon vëmendje të afërt ndaj sinjaleve në vijim (lista nuk është gjithëpërfshirëse):
Hapësira informative:
Rritje e pazakontë e aktivitetit në rrjetet sociale që promovojnë narrativa anti-BE ose anti-NATO, veçanërisht përmes faqeve dhe kanaleve në Telegram të sapokrijuara ose të koordinuara.
Prania kulturore dhe diplomatike:
Vizita të biznesit, kulturës, fesë ose arsimit nga Rusia ose Serbia në Shkup ose qytete rajonale, nën mandate të paqarta ose joformale, si dhe vizita të shpeshta të klerikëve lokalë, biznesmenëve dhe politikanëve në Beograd, Moskë ose Budapest, që përkojnë me përshkallëzime politike ose mediatike.
Infiltrimi ekonomik:
Shfaqja e entiteteve të reja të biznesit ose kompanive off-shore me pronësi ose financim të paqartë rus, veçanërisht në sektorët e medias, energjisë, ndërtimit dhe pasurive të paluajtshme. CIVIL tashmë ka zbuluar një numër lëvizjesh të dyshimta të biznesit , përfshirë hyrjen e Alta Bankës së Serbisë në sistemin bankar të Maqedonisë së Veriut dhe aktivitetet e disa dhomave të biznesit që aktualisht janë nën hetim për operacione të mundshme ndikimi dhe lidhje të paligjshme financiare.
Mesazhet politike:
Figura politike ose parti lokale që adoptojnë ose amplifikojnë retorikë pro-ruse, shpesh të kornizuar rreth sovranitetit, identitetit kombëtar ose revizionizmit historik, dhe shpesh të ndërthurur me ndjenja nacionaliste anti-shqiptare ose anti-bullgare. Të tilla narrativa shpesh pasqyrohen nga retorikë reaksionare anti-maqedonase nga disa aktorë etnikë shqiptarë, duke krijuar një cikël mosbesimi të ndërsjellë dhe konfrontimi identitar. Kjo polarizim i shërben aktorëve të jashtëm — kryesisht Rusisë dhe Serbisë — duke thelluar ndarjet e brendshme, dobësuar kohezionin shoqëror dhe devijuar vëmendjen nga dështimet e qeverisjes, skandalet e korrupsionit dhe detyrimet euro-atlantike të vendit.
Fushatat e dezinformimit:
Shpërthime të koordinuara propagande të lidhura me data simbolike ose politikisht të ndjeshme (përvjetorët e NATO-s, samitet e BE-së, festat kombëtare) që synojnë minimin e besimit institucional dhe kohezionit shoqëror.
Lufta hibride lulëzon në zonat gri të perceptimit dhe pasivitetit. Identifikimi i këtyre sinjaleve herët mundëson reagim institucional dhe qëndrueshmëri qytetare — aftësinë e qytetarëve, gazetarëve dhe edukatorëve për të njohur manipulimin përpara se ai të formësojë realitetin.
- Perspektiva: Trajektorja e Rrezikut për 3–6 Muajt e Ardhshëm
Në muajt në vijim, peizazhi i kërcënimeve hibride në Maqedoninë e Veriut pritet të mbetet i paqëndrueshëm dhe shumëdimensional. Rreziku kryesor nuk qëndron te konflikti i hapur, por te ndërthurja e manipulimit të jashtëm dhe paqëndrueshmërisë së brendshme. Moska dhe mundësuesit e saj rajonalë — kryesisht përmes rrjeteve politike, klerikale dhe mediatike serbe — do të vazhdojnë të shfrytëzojnë çdo formë të polarizimit: politik, etnik dhe ideologjik. Objektivi është ta mbajnë vendin të preokupuar brenda, institucionalisht të dobët dhe të pasigurt nga jashtë.
Prirje të Parashikuara
Probabilitet i ulët i sabotimit kinetik të madh, por rrezik i lartë i operacioneve të grumbulluara të ndikimit — përmes manipulimit informativ, korrupsionit të synuar dhe bashkëpunimit politik të elitave ose institucioneve.
Intensifikim i operacioneve informative dhe psikologjike, duke përfshirë fushata të amplifikuara dezinformimi, provokime në rrjetet sociale dhe narrativa të koordinuara që paraqesin partnerët perëndimorë si të pabesueshëm ose manipulues.
Mundësi për krizë politike që del nga tensionet ndëretnike dhe nga zbehja e legjitimitetit të qeverisë aktuale të udhëhequr nga Hristijan Mickoski, veçanërisht nëse parimet e ndarjes së pushtetit sipas kornizës së Badenterit tensionohen më tej.
Rritje e tensioneve ndëretnike dhe problemeve të legjitimitetit, si dhe zhgënjim i mundshëm publik për performancën e dobët të integrimit në BE dhe reformat e bllokuara, të cilat mund të rrisin gjasat për zgjedhje të hershme parlamentare me peshë të lartë, duke krijuar një dritare mundësie për aktorë keqdashës të testojnë kohezionin shoqëror dhe durueshmërinë institucionale.
Ngjarje të mundshme nxitëse, përfshirë ndryshime në politikat perëndimore — si ushtrime të zgjeruara të NATO-s në rajon, samite mbi ndihmën për Ukrainën apo sanksione, ose masa të BE-së të perceptuara si “përjashtuese” — të cilat mund të nxisin rrjetet përfaqësuese të Rusisë të aktivizojnë fushata të sinkronizuara “staking” në diskursin mediatik dhe politik.
Nëse Maqedonia e Veriut vazhdon të vonojë reformat ose të lëkundet në përafrimin e saj euro-atlantik, mund të mbetet “e sigurt” nga sulmet hibride të hapura — jo për shkak të qëndrueshmërisë, por për faktin se është bërë strategjikisht e neutralizuar, një fitore e heshtur për lojën afatgjatë të Kremlinit.
Gjashtë muajt e ardhshëm mund të rezultojnë vendimtarë në përcaktimin nëse Maqedonia e Veriut do të mbajë kursin e saj demokratik apo do t’i nënshtrohet një cikli shpërqendrimi dhe kalbëzimi. Siç kanë konkluduar analistët dhe vëzhguesit shumë herë më parë, lufta hibride nuk mbështetet te ushtritë — ajo ushqehet nga konfuzioni, cinizmi dhe lodhja. Ajo lulëzon kur qytetarët humbasin besimin, kur institucionet kapen dhe kur e vërteta bëhet e negociueshme. Ta kuptosh këtë — dhe të reagosh përpara se dezinformimi të shndërrohet në ç’përbërje — nuk është vetëm çështje sigurie; është çështje mbijetese për vetë demokracinë.
Kërcënimi më serioz nuk është një akt i vetëm sabotimi, por një gërryerje e ngadaltë e legjitimitetit, ku institucionet humbin autoritetin, komunitetet humbin besimin dhe qytetarët humbasin bindjen se demokracia mund të ofrojë rezultate.
Ekipi i CIVIL-it për Monitorimin e Kërcënimeve Hibride do ta përqendrojë raportimin e tij të ardhshëm në treguesit e hershëm të destabilizimit politik, polarizimit ndëretnik dhe përshkallëzimit narrativ — faktorë që, nëse kombinohen, mund ta shndërrojnë presionin hibrid latent në një krizë kombëtare sistemike.
- Rekomandime: Forcimi i Qëndrueshmërisë Institucionale dhe Qytetare
Lufta hibride lulëzon aty ku qeverisja është e dobët, ku gazetarët frikësohen dhe ku qytetarët janë të dezorientuar. Parandalimi i normalizimit të manipulimit kërkon veprim të koordinuar midis institucioneve, mediave dhe shoqërisë civile.
Megjithatë, në kohë kur institucionet kapen ose paralizohen nga ndikimi politik, i takon shoqërisë civile, mediave të pavarura dhe intelektualëve të marrin udhëheqjen për rikthimin e besimit shoqëror dhe qëndrueshmërisë demokratike. Por ky përpjekje nuk mund të ketë sukses në izolim — ajo kërkon mbështetje të fortë, të qëndrueshme dhe parimore nga partnerët demokratikë ndërkombëtarë dhe evropianë që ndajnë përgjegjësinë për mbrojtjen e vlerave dhe stabilitetit të kontinentit.
Duke u bazuar në punën e gjerë në terren të CIVIL-it dhe partneritetet ndërkombëtare të Nismës Globale për Mbrojtjen e Demokracisë (DDGI), rekomandimet strategjike në vijim synojnë të forcojnë qëndrueshmërinë e Maqedonisë së Veriut ndaj kërcënimeve hibride gjatë 6–12 muajve të ardhshëm.
7.1. Integriteti dhe Llogaridhënia Institucionale
Qëndrueshmëria institucionale nis me integritetin. Kërcënimet hibride shfrytëzojnë jotransparencën, qeverisjen e dobët dhe autoritetin e ndarë — shpesh duke e kthyer inercinë burokratike në armë. Për ta kundërshtuar këtë, Maqedonia e Veriut duhet të forcojë sistemet e transparencës, llogaridhënies dhe koordinimit. Masat në vijim paraqesin hapat urgjentë për të mbrojtur institucionet nga depërtimi i huaj, kapja politike dhe korrupsioni.
Krijimi i një Mekanizmi të Koordinimit për Kërcënimet Hibride që lidh profesionistë nga institucionet shtetërore, akademia dhe shoqëria civile për analiza të përbashkëta, raporte paralajmëruese dhe reagim të shpejtë.
Kërkimi i transparencës së plotë në financimin politik, lobimin dhe donacionet e huaja, duke siguruar që financimet dhe kanalet e ndikimit të lidhura me Rusinë dhe Serbinë të jenë publikisht të gjurmueshme.
Auditimi i sektorëve strategjikë — media, energji, bankat, pasuritë e paluajtshme — për struktura pronësie të paqarta ose off-shore, përfshirë rrjetet e lidhura me Alta Banka dhe ndërmjetës të tjerë rajonalë.
Futja e testimit të integritetit dhe verifikimit për zyrtarët e nivelit të lartë dhe rregullatorët, të modeluara sipas kornizave kundër korrupsionit të NATO-s dhe BE-së.
7.2. Qëndrueshmëria Informative dhe Liria e Medias
Qëndrueshmëria informative është vija e parë e mbrojtjes në luftën hibride moderne. Kur e vërteta bëhet e kontestuar, transparenca, arsimi dhe gazetaria profesionale formojnë bërthamën e mbrojtjes shoqërore. Ndërtimi i një mjedisi mediatik rezistent ndaj manipulimit kërkon garanci strukturore, edukim mediatik dhe mbështetje të palëkundur për raportimin e lirë dhe të pavarur.
Promovimi i integrimit të edukimit për kulturën mediatike në arsimin publik dhe të lartë për të rritur mendimin kritik dhe aftësinë për dallim digjital.
Zbatimi i transparencës në pronësinë dhe financimin e mediave, veçanërisht sa i përket reklamuesve politikë ose sponsorëve të huaj.
Ofrimi i mbështetjes së synuar nga donatorët ndërkombëtarë për gazetarinë e pavarur që ekspozon rrjete ndikimi hibrid dhe korrupsioni, me mbrojtje ligjore dhe sigurie për gazetarët.
Krijimi i një sistemi të shpejtë alarmi ndër-platformë për të koordinuar verifikimin e fakteve dhe reagimin ndaj shpërthimeve të dezinformimit rreth zgjedhjeve ose ngjarjeve të ndjeshme gjeopolitike, rajonale ose kombëtare.
7.3. Shoqëria Civile dhe Ndërgjegjësimi Publik
Shoqëria civile mbetet mburoja më e adaptueshme e demokracisë. Në momente kur institucionet hezitojnë ose kapen, organizatat qytetare, edukatorët dhe gazetarët ruajnë frymën demokratike. Forcimi i kapacitetit të tyre për të zbuluar, ekspozuar dhe shpjeguar operacionet hibride është jetik për ruajtjen e besimit publik dhe kundërshtimin e polarizimit në nivel komuniteti.
Fuqizimi i organizatave qytetare dhe mekanizmave mbikëqyrës për të dokumentuar dhe ekspozuar publikisht aktorët e lidhur me Rusinë dhe Serbinë në politikë, kulturë dhe biznes.
Mbështetja e gazetarëve lokalë dhe nismave komunitare të afta për të zbuluar manipulimet hibride në nivel bazë.
Nxitja e platformave të dialogut qytetar që lidhin ndarjet etnike dhe politike dhe kundërshtojnë polarizimin përmes debatit të hapur dhe gjithëpërfshirës.
Integrimi i ndërgjegjësimit për kërcënimet hibride në programet e edukimit qytetar dhe të lidershipit, duke e kornizuar demokracinë, të drejtat e njeriut dhe sigurinë si vlera të ndërlidhura.
7.4. Angazhimi Rajonal, Ndërkombëtar dhe i Donatorëve
Asnjë demokraci nuk mund të përballet e vetme me luftën hibride. Koordinimi rajonal dhe mbështetja e qëndrueshme ndërkombëtare janë të domosdoshme për qëndrueshmëri. Duke harmonizuar përpjekjet kombëtare me kornizat e BE-së dhe NATO-s dhe duke angazhuar partnerë dhe donatorë të besueshëm, Maqedonia e Veriut mund ta shndërrojë solidaritetin në një strategji praktike dhe afatgjatë mbrojtjeje kundër ndikimit keqdashës.
Thellimi i bashkëpunimit me BE-në, NATO-n, OSBE-n dhe qeveritë demokratike për t’u përafruar me kornizën e BE-së për Manipulimin dhe Ndërhyrjen e Informacionit të Huaj (FIMI).
Inkurajimi i donatorëve ndërkombëtarë dhe qeverive evropiane që të prioritizojnë financim afatgjatë, fleksibël dhe strategjik për shoqërinë civile dhe median e pavarur, në vend të cikleve të shkurtra projektesh që kufizojnë qëndrueshmërinë.
Të forcuar përmes partneriteteve me Nismën Globale për Mbrojtjen e Demokracisë (DDGI) dhe bashkëthemeluesit dhe partnerët e saj — përfshirë Media Dialogue, Youth4Media dhe Forumin e Ri
Evropian të Popullit (Gjermani), si edhe Asociacionin Jean Monnet (Francë), Centro Studi Internazionali (Itali) dhe të tjerë — CIVIL është i pozicionuar të koordinojë monitorimin e përmirësuar me AI, të ndajë inteligjencë të verifikuar dhe të prodhojë përmbajtje kundër-dezinformuese shumëgjuhëshe në të gjithë Evropën dhe Ballkanin Perëndimor.
Promovimi i fushatave civile-diplomatike në Evropë që theksojnë koston njerëzore, shoqërore dhe ekonomike të agresionit hibrid — duke e kthyer ndërgjegjësimin në solidaritet të veprueshëm.
Vija e Fundit e Mbrojtjes: Guximi Qytetar dhe Përgjegjësia Demokratike
Qëndrueshmëria fillon aty ku institucionet mbarojnë dhe ku fillon përgjegjësia qytetare
Kur institucionet kapen ose komprometohen, shoqëria civile dhe mediat bëhen vija e fundit e mbrojtjes demokratike. Por qëndrueshmëria nuk mund të mbështetet vetëm në guximin e tyre — ajo duhet të forcohet nga mbështetja morale dhe materiale e qeverive, institucioneve dhe donatorëve demokratikë të Evropës, besueshmëria e të cilëve qëndron në mbrojtjen e atyre që mbrojnë demokracinë.
Ekipi i CIVIL-it për Monitorimin e Kërcënimeve Hibride, së bashku me Nismën Globale për Mbrojtjen e Demokracisë dhe partnerët e saj, do të vazhdojë të ndjekë, ekspozojë dhe kundërshtojë operacionet e ndikimit të keqdashur — duke punuar me aleatë në të gjithë Evropën për të mbrojtur të vërtetën, transparencën dhe solidaritetin si mbrojtjen më të fuqishme të kontinentit.
Përgatitur nga: Xhabir Deralla dhe Ekipi i CIVIL-it për Monitorimin e Kërcënimeve Hibride, në bashkëpunim me partnerët brenda Nismës Globale për Mbrojtjen e Demokracisë
Data/Vendi: Tetor 2025, Shkup
Shënim për projektin: Prodhuar në kuadër të Naviguesit Demokratik – Reagim Strategjik ndaj Dezinformimit dhe Kërcënimeve Hibride (2025), i udhëhequr nga CIVIL – Qendra për Liri dhe i mbështetur nga Ministria e Punëve të Jashtme e Republikës Federale të Gjermanisë.
Pavarësia editoriale & përgjegjësia: Analiza, gjetjet dhe përfundimet e paraqitura në këtë raport janë të autorëve dhe nuk pasqyrojnë domosdoshmërisht pikëpamjet e partnerëve ose mbështetësve. CIVIL mban pavarësi të plotë editoriale. Çdo gabim mbetet përgjegjësi e vetme e autorëve.
Përdorimi i AI-së (shënim metodash): Kërkimi, draftimi, strukturimi dhe mbështetja për përkthim janë asistuar nga ChatGPT (OpenAI) nën drejtimin e autorëve. Të gjitha produktet e asistuara nga AI janë rishikuar, verifikuar dhe redaktuar nga njerëz. Përgjegjësia për përmbajtjen i takon vetëm autorëve.
Burimet & metodologjia: Inteligjencë nga burime të hapura (OSINT), regjistrat e monitorimit të CIVIL-it, informimet nga partnerët, analiza mediatike dhe dokumente publike. Burimet e ndjeshme janë anonimizuar për arsye sigurie.
Korrigjime & kontakt: Ju lutem, dërgoni korrigjime ose komente te ekipi editorial i CIVIL-it.
Licenca: CC BY 4.0 — kërkohet atribuim.
