Një studim rasti nga Maqedonia e Veriut: si përdorimi i pabazë i termit “sulme hibride” dhe dramatizimi i panevojshëm e devalvojnë një koncept serioz të sigurisë, fshehin dështimet e funksionarëve dhe e politizojnë mbrojtjen e mjedisit dhe menaxhimin e mbeturinave. Është e rëndësishme të theksohet se kërcënimet hibride nuk duhet të nënvlerësohen, dhe kjo analizë nuk është një përpjekje e tillë.
Xhabir Deralla
Kur retorika boshe zëvendëson faktet, viktimat e para janë besimi dhe siguria.
Më 13 shtator në mbrëmje, Ministri i Punëve të Brendshme, Pançe Toshkovski, dhe drejtori i Drejtorisë për Mbrojtje dhe Shpëtim, Stojançe Angellov, mbajtën një konferencë të jashtëzakonshme për shtyp. Në vend që të ofrojnë përgjigje konkrete dhe zgjidhje për zjarret dhe ndotjen enorme në Shkup, ata dolën me pohime dramatike se shteti është cak i “sulmeve hibride.”
Asnjë dëshmi, asnjë tregues valid apo analizë e sigurisë nuk u ofrua. Gjithçka u reduktua në qëndrime personale, informacione jozyrtare dhe madje edhe Zoti gjeti vend në këto deklarata. Në vend të një qasjeje sistematike dhe analitike, publiku mori një përzierje të paqartë të supozimeve dhe bindjeve fetare.
Banalitete dhe besim në vend të fakteve
Angellov pohoi se “jemi sulmuar njëkohësisht me disa zjarre” dhe se bëhej fjalë për “sulm hibrid.” Por të gjitha këto i mbështeti vetëm me “qëndrim personal” dhe me spekulime jozyrtare se disa individëve u ishin dhënë para për të djegur kabllo dhe mbeturina. Përpara kamerave!
Toshkovski shkoi edhe më tej, duke deklaruar:
“As Zoti nuk mund të më bindë se kjo është rastësi.”
Me këto fjalë, ministri i Brendshëm futi fenë në sferën e sigurisë, duke zëvendësuar faktet me besim.
Kontradikta, absurditete dhe arrogancë
Veçanërisht tronditës është pranimi se më shumë se 40 persona janë arrestuar lidhur me zjarret, disa prej tyre në paraburgim. Megjithatë, ministri pranoi hapur:
“Për fat të keq, ende nuk mund të konstatojmë një strukturë organizative mes këtyre njerëzve.”
Pra: nuk ka strukturë të organizuar, nuk ka rrjet, nuk ka prova për ndonjë aksion sistematik. Megjithatë, si Angellov ashtu edhe Toshkovski këmbëngulin të flasin për “sulme hibride.” Ky është një shembull klasik i injorimit total të fakteve dhe imponimit të narrativave personale.
Angellov shtoi gjithashtu se disa individë kinse kanë marrë para disa herë për të vënë zjarr – pa dhënë të dhëna konkrete ose të shpjegojë nëse bëhet fjalë për të njëjtët persona. Njëkohësisht, ai iu drejtua gazetarëve me arrogancë, duke i quajtur “budallallëk” raportet për sipërfaqet e përfshira nga zjarret pyjore verën e kaluar – pavarësisht nëse ato të dhëna vijnë nga Kombet e Bashkuara. Sigurisht, nuk harroi të kritikojë qeverinë e kaluar – në të cilën ishte në të njëjtin post – ndërsa njëkohësisht lavdëroi qeverinë aktuale.
Shënim Kyç
Është e rëndësishme të theksohet se kërcënimet hibride nuk duhet të nënvlerësohen, dhe kjo analizë nuk është një përpjekje e tillë.
Përkundrazi, pikërisht sepse kërcënimet hibride — dhe sulmet hibride që burojnë prej tyre — janë një mundësi reale, ato kërkojnë dëshmi, analizë të kujdesshme dhe një reagim profesional. Edhe nëse zjarret dhe ndotja do të ishin në fakt rezultat i një sulmi hibrid, mënyra se si zyrtarët iu drejtuan publikut — me pretendime të paverifikuara, bindje personale dhe madje me thirrje te Zoti — ishte larg të qenit e përshtatshme apo profesionale. Reagime të tilla nuk e forcojnë besimin e qytetarëve dhe as sigurinë në tërësi; përkundrazi, i minojnë ato.
Rreziku nga ky manipulim
Pasojat e këtij sjelljeje nga foltorja para hyrjes së Ministrisë së Brendshme nuk janë naive. Nëse drejtori i QMK-së mburret se është në sektorin e sigurisë që nga viti 1991, atëherë ai duhet ta dijë shumë mirë se çdo fjalë e thënë në këtë fushë ka peshën e vet. E njëjta gjë vlen edhe për një ministër të Brendshëm.
Konferenca e tyre e jashtëzakonshme për shtyp në orët e mbrëmjes nuk zbuloi atë që shqetëson opinionin publik, por zbuloi probleme shumë serioze në komunikimin e tyre. Cilat janë pasojat e përdorimit të tillë të fjalëve të rënda, pa argumente, pa dëshmi dhe pa përgjegjësi?
Devalvimi i termit sulme hibride
Këtu kemi të bëjmë me një devalvim të rrezikshëm – sulmi hibrid është një term serioz që përshkruan agresion të sistematizuar nga një fuqi e huaj ose struktura të brendshme terroriste. Me këtë përdorim, ky term i rëndësishëm dhe serioz shndërrohet në një floskulë që shërben si alibi për dështimet dhe paaftësinë e vet.
Zhvendosja e vëmendjes
Me këtë sjellje para opinionit, zhvendoset vëmendja. Në vend që të zgjidhen shkaqet reale për zjarret dhe ndotjen (korrupsioni, keqmenaxhimi, institucionet joefikase), faji hidhet mbi “sulmues të padukshëm” që zhvillojnë “sulme hibride” për të cilat, sipas ministrit, “as Zoti nuk mund të më bindë se kjo është rastësi.”
Shkaktimi i frikës dhe cinizmit
Këto deklarata shkaktojnë njëkohësisht frikë dhe cinizëm. Akuzat e pabazuara për sulme hibride e hutojnë publikun. Me kohë, njerëzit bëhen indiferentë ose sarkastikë ndaj këtij termi, dhe kështu rreziqet reale mund të mbeten të anashkaluara.
Politizimi i krizës
Politizimi i krizës është më se i dukshëm. Institucionet po keqpërdoren në periudhën parazgjedhore, ku funksionarët përdorin terminologjinë e sigurisë si paravan për paaftësinë e tyre, në vend që të ofrojnë përgjegjësi dhe zgjidhje.
Konteksti që nuk duhet injoruar
Ky keqpërdorim bëhet edhe më i rrezikshëm kur vihet në një kontekst më të gjerë. Rusia po zhvillon një luftë të përgjakshme kundër Ukrainës dhe njëkohësisht një luftë hibride kundër Evropës – me dezinformata, sulme kibernetike, sabotime dhe shantazhe. Këto janë sulme hibride të vërteta, të dokumentuara, me pasoja konkrete, të dukshme dhe të provuara.
Dhe pikërisht në këto kohë, kur kontinenti është nën një kërcënim serioz dhe real, qeveria jonë e redukton termin “sulm hibrid” në një justifikim bosh për paaftësinë e vet për të menaxhuar mbeturinat, zjarret dhe ndotjen. Ose, thjesht nuk di çfarë të bëjë — dhe kjo është po aq e rrezikshme.
Çfarë është një sulm hibrid?
Sulmet hibride janë pjesë e strategjisë së luftës hibride – aksione të kombinuara nga forca armiqësore të organizuara, zakonisht shtete ose struktura terroriste, të drejtuara për destabilizim.
Sulmet hibride përfshijnë:
- sulme kibernetike mbi infrastrukturën kritike,
- fushata dezinformuese dhe propagandistike,
- shantazhe ekonomike ose sabotim,
- mbështetje për grupe kriminale ose paramilitare,
- kërcënime dhe demonstrime të forcës ushtarake.
Ky term është i njohur në doktrinat e sigurisë të BE-së dhe të NATO-s si një kërcënim real dhe në rritje.
Përgjegjësi në vend të alibisë
Funksionarët kanë detyrimin të flasin me fakte, të ndërtojnë besim dhe të ofrojnë zgjidhje. Ata kanë për detyrë të kujdesen për reputacionin e institucioneve që udhëheqin, sepse mandati i tyre është i kufizuar, ndërsa institucionet mbeten dhe duhet t’u shërbejnë qytetarëve edhe pas largimit të tyre nga funksionet.
Në këtë kontekst, kur ata keqpërdorin terminologjinë për sulme hibride, nuk e forcojnë shtetin – e dobësojnë atë. Në vend të përgjegjësisë dhe transparencës, publiku merr spektakël me floskuj, kërcënime dhe pretendime të pabazuara.
Të keqpërdorësh termin “sulm hibrid” në një kohë kur Ukraina po derdh gjak dhe Evropa është nën goditje të vazhdueshme nga lufta hibride e Rusisë, do të thotë të luash me besimin, sigurinë dhe të ardhmen e shtetit tënd.
Kjo analizë është përgatitur me mbështetjen e Ekipit të CIVIL-it për Monitorimin e Kërcënimeve Hibride (CIVIL Hybrid Threats Monitoring – CHTM) dhe me ndihmën e ChatGPT në verifikimin e fakteve.
