XHABIR DERALLA
Për dekada me radhë, qytetarët e Maqedonisë së Veriut janë përballur – dhe ende përballen- me fantazmat e së kaluarës, me ndarjet dhe, mbi të gjitha, me kulturën e korrupsionit. Megjithatë, vendi ka jetuar me shpresën e anëtarësimit në familjen evropiane. Rruga ka qenë e gjatë dhe e vështirë, shpesh e padrejtë. Por gjithmonë është udhëhequr nga një e vërtetë: vendi e ka vendin në Evropë.
Sot, megjithatë, një narrativë e rrezikshme po bëhet gjithnjë e më e zëshme në disa media dhe qarqe politike: se Evropa është një perandori në shpërbërje, një “mit” që duhet braktisur, dhe se shpëtimi qëndron në një të ashtuquajtur “botë multipolare” të udhëhequr nga Moska dhe Pekini. Këto nuk janë zëra të mendimit apo vendimmarrës të pavarur. Janë jehona të pikave të Kremlinit, të veshura me retorikë nacionaliste, të krijuara për të dezorientuar, përçarë dhe për ta nxjerrë Maqedoninë e Veriut nga rruga evropiane.
Po, BE-ja është e papërsosur. Po, popullizmi, pabarazia dhe krizat rëndojnë mbi qytetarët e saj. Por problemet evropiane trajtohen në parlamente dhe institucione, përmes mediave të lira, në gjykata dhe në rrugë përmes protestave — hapur dhe publikisht. Kjo është thelbi i demokracisë: të përballemi hapur me problemet dhe të luftojmë për mënyrën se si të përmirësojmë shoqëritë tona.
Krahasoni këtë me Moskën, ku rrjete kriminale famëkeqe dhe kriminelë lufte defilojnë të pandëshkuar, ku mospajtimi shtypet, dhe ku varfëria dhe dhuna janë sistemike. Krahasoni me Pekinin, ku heshtja është e detyrueshme dhe besnikëria ndaj Partisë është garancia e vetme e mbijetesës. Të pohosh se këto regjime janë “alternativa” nuk është realizëm. Është dorëzim nën çizmen e autoritarizmit.
Ajo që shitet si “multipolaritet” nuk është gjë tjetër veçse nënshtrim ndaj tiranëve që ëndërrojnë rikthimin e perandorive të tyre. Por ëndrrat e tyre janë makthi i kombeve të tjera. Një botë piramidale ku liria nuk ekziston dhe ku të fortët diktojnë, ndërsa të vegjlit binden. Ku të ashtuquajturat “sfera të ndikimit” zhveshin sovranitetin dhe përkthehen në frikë të vazhdueshme nga agresioni dhe pushtimi, të diktuara nga regjime totalitare. Ky nuk është multipolaritet – është sundimi i pakicës kundër shumicës, me vullnete të thyera dhe dinjitet të shkatërruar.
Ukraina guxoi të zgjidhte lirinë — dhe u pushtua. Bjellorusia iu dorëzua Moskës — dhe humbi plotësisht pavarësinë. A është ky “bota multipolare” në të cilën kombet e vogla duhet të bashkohen? Një botë ku njerëzit heshtin, varen, frikësohen dhe bëhen të harxhueshëm?
Ata që ankohen për “diktatet e Brukselit” injorojnë një të vërtetë të qartë: integrimi evropian është vullnetar. Ai ndërtohet mbi kontrata, negociata dhe reciprocitet. Po, kërkon reforma — por këto janë reforma që i kërkojnë vetë qytetarët në vendet kandidate: sundim të ligjit, institucione të përgjegjshme, mbrojtje të të drejtave dhe lirive të njeriut.
Moska nuk ofron një kontratë të tillë. Vetëm varësi. Pekini nuk ofron partneritet. Vetëm borxh dhe heshtje. Ky nuk është sovranitet — është nënshtrim. Në rendin “multipolar” të Moskës dhe Pekinit, sovraniteti është i rremë deri në palcë, ndërsa nënshtrimi është brutalisht real. Ai ndërtohet mbi narrativa të rreme të ushqyera masave dhe mbahet gjallë nga mbështetja e errët për kukullat lokale autoritare.
Të largohesh nga Evropa nuk është një zgjedhje neutrale. Do të thotë të rreshtohesh me regjime nën sanksione, regjime që burgosin poetë, helmojnë kundërshtarë, torturojnë e vrasin intelektualë dhe gazetarë dhe zhdukin kombe. Do të thotë tradhti ndaj aleatëve të NATO-s që garantojnë sigurinë e kombeve, përfshirë edhe të vegjlit. Do të thotë tradhti ndaj sakrificave — dhe kujtimit — të qytetarëve që u ngritën dhe luftuan për demokraci.
Mbajeni mend: ata që predikojnë “braktisjen e Evropës” kurrë nuk heqin dorë nga pasaportat e tyre të BE-së, bursat ose bizneset. Ata e imagjinojnë Maqedoninë e Veriut të izoluar, ndërsa familjet e tyre gëzojnë liritë e Vjenës, Berlinit apo Torontos.
Evropa nuk është e përsosur. Por është i vetmi projekt ku Maqedonia e Veriut mund të sigurojë dinjitet, demokraci dhe të ardhme. Evropa nuk është mit, por realitet. Miti është se “Moska dhe Pekini i respektojnë kombet e vogla.” Historia e ka dëshmuar shumë herë: ata i përpijnë kombet e vogla dhe i shtyjnë në varfëri, nënshtrim dhe gjak.
Maqedonia e Veriut qëndron në një udhëkryq. Mund të qëndrojë në rrugën e vështirë, ndonjëherë frustrues, por demokratik drejt Evropës. Ose mund të fundoset në kthetrat e perandorive të vetëshpallura që ofrojnë vetëm heshtje, varfëri dhe zinxhirë. Dhe vdekje.
Zgjedhja nuk mund të jetë më e qartë.
