Prej kohësh dihet se një nga armët më të forta të makinerisë ushtarake ruse janë dezinformatat dhe propaganda. Ato janë treguar vdekjeprurëse dhe shkatërruese, duke kaluar kufij e kultura dhe duke i shkaktuar dëm popullsisë civile pa bomba e plumba. Në këtë luftë po përdoren mjete të sofistikuara – nga imazhe të gjeneruara me inteligjencë artificiale, te përmbajtje të fabrikuara dhe narrativa të rreme. Shpesh këto konstrukte ripaketohen në histori lokale për të fituar më shumë bindshmëri dhe ndikim.
Ky raport është vetëm një nga shembujt e panumërt se si funksionon propaganda ruse.
Pretendimi: Një fotografi që qarkullon në Facebook dhe kanale pro-ruse (e shpërndarë edhe lokalisht) thuhet se tregon një grup të rinjsh në Zaporizhia, në Ditën e Pavarësisë së Ukrainës (24 gusht), duke mbajtur si flamurin ukrainas ashtu edhe një flamur nazist.
Vlerësimi: I RREMË. Shumë tregues vizualë dhe kontekstualë sugjerojnë se fotografia është manipuluar digjitalisht ose është skenuar për qëllime propagandistike. Nuk ka burime të pavarura, kënd të dytë ose konfirmim zyrtar.
Çfarë dimë?
- Sfondi është real: Sfondi (“ІНМЕДИКО – педіатрія”) ekziston në Zaporizhia; kjo e bën vendndodhjen të mundshme, por nuk e provon ngjarjen dhe datën, se është bërë më 24 gusht.
- Nuk ka konfirmim të pavarur: Nuk ka raportim nga media lokale, as dëshmitarë qytetarë, dhe as deklaratë policore për një incident të tillë. Në një qytet të madh në vijën e frontit, në Ditën e Pavarësisë, një akt i tillë me shumë gjasë do të kishte tërhequr vëmendje, do të ishte filmuar nga disa kënde dhe raportuar menjëherë.
- Simbolet naziste janë të ndaluara në Ukrainë: Që nga viti 2015, shfaqja publike e simboleve naziste (dhe komuniste) është e ndaluar me ligj. Një shfaqje publike e një flamuri nazist në Ditën e Pavarësisë do të kishte sjellë ndërhyrje të menjëhershme nga policia.
Tregues vizualë forenzikë
Megjithëse nuk mund të provojmë përfundimisht manipulimin nga një pamje e kompresuar në rrjetet sociale, disa anomali ngrejnë dyshime serioze:
- Ngopje e tepërt dhe mospërputhje në qartësi: Dy flamujt duken më të ngjyrosur dhe më të qartë se pjesa tjetër e fotos. Sfondi është paksa i turbullt, ndërsa skajet e flamujve janë jashtëzakonisht të pastra.
- Anomali gjeometrike: Disku me svastikën mbetet pothuajse rreth i përsosur pavarësisht palosjeve të supozuara të pëlhurës. Një pëlhurë reale do t’i deformonte format rrethore në ovale.
- Mospërputhje në hije: Hijet dhe ndriçimi mbi flamujt nuk përputhen me njerëzit dhe objektet përreth.
Këta tregues sugjerojnë futje digjitale ose përpunim selektiv.
Analiza e shpërndarjes dhe burimeve
- Fotografia u shpërnda fillimisht përmes kanalit Telegram të Russia Today (RT) dhe më pas u amplifikua nga media të tjera të lidhura me Kremlinin, si RIA Novosti, Lenta.ru, Gazeta.ru dhe Komsomolskaya Pravda.
- Më pas u shfaq në Facebook përmes profileve që duken si lokale (p.sh. profili “Goran Dimov”), të cilat duket qartë se funksionojnë si amplifikues. Kjo është një taktikë tipike e operacioneve informative ruse: të “pastrohet” propaganda përmes profileve “të zakonshme” për ta bërë më të besueshme.
- Asnjë media e pavarur nuk e ka publikuar ose konfirmuar fotografinë.
Pse ky narrativ?
Kremlini prej kohësh e përdor narrativin e “denazifikimit” për të justifikuar luftën e tij agresive kundër Ukrainës. Çdo vit, rreth datave simbolike si 24 gushti (Dita e Pavarësisë së Ukrainës), kanalet propagandistike e rrisin intensitetin e përpjekjeve dezinformuese duke shpërndarë foto të skenuara ose të manipuluara digjitalisht me simbole të supozuara naziste.
Organizata monitoruese në Evropë dhe më gjerë, përfshirë edhe CIVIL, ekspozojnë vazhdimisht dezinformata dhe manipulime digjitale të fotove dhe videove që e lidhin Ukrainën me simbolikë naziste, si pjesë e këtij modeli të përsëritur propagandistik.
Çfarë do të nevojitej për të konfirmuar autenticitetin?
- Skedari origjinal me metadatat (EXIF).
- Kënde shtesë ose video nga dëshmitarë të pavarur.
- Konfirmim zyrtar nga policia ose autoritetet lokale për një incident të tillë.
- Raportim nga gazetarë lokalë ose reporterë qytetarë.
Asnjë nga këto nuk ekziston në këtë rast.
Përfundimi i CIVIL
Duke marrë parasysh:
- modelin e shpërndarjes (që buron nga kanale propagandistike të Kremlinit),
- mungesën e konfirmimit të pavarur,
- pamundësinë ligjore dhe shoqërore për një shfaqje të tillë publike në Ukrainë, dhe
- anomalitë vizuale që tregojnë manipulim,
CIVIL e vlerëson fotografinë si të rreme, me një probabilitet të lartë që të jetë manipuluar digjitalisht ose të jetë skenuar.
Si të njihni manipulime të ngjashme – Mini udhëzues i CIVIL
- Kontrolloni burimin: Kush e publikoi i pari fotografinë? A janë tashmë të njohur si kanale propagandistike?
- Kërkoni kënde të shumta: Nëse ngjarja është reale dhe në një vend publik, zakonisht ka më shumë foto/video.
- Ekzaminoni konsistencën e imazhit: Vëzhgoni për mospërputhje në hije, ngopje ngjyrash, qartësi dhe detaje të tjera teknike.
- Kontrolloni raportimin lokal: A raportuan gazetarë ukrainas apo ndërkombëtarë për këtë?
- Mos ndani foto të paverifikuara: Në vend të kësaj, raportojini te CIVIL.
Nëse hasni lajme të rreme, dezinformata, narrativa të rreme, imazhe ose video të manipuluara digjitalisht, apo gjuhë urrejtjeje, raportojini te monitoring.civil@gmail.com. Së bashku mund ta zbulojmë propagandën dhe ta mbrojmë demokracinë.
Xhabir Deralla, në bashkëpunim me Ekipin e CIVIL për Monitorimin e Kërcënimeve Hibride (CHTM)
